Erzurum Polis Mektebi’nin Açılışı

/ 16 Ocak 2018 / 179 / yorumsuz
Erzurum Polis Mektebi’nin Açılışı

Giriş

Tanzimat Dönemi’ne değin Osmanlı Devleti’ndeki asayiş ve iç güvenlik işleri yalnızca bir elden değil, birkaç elden idare edilmekteydi. Örneğin, ‚İstanbul’da Yeniçeri Ağası ve sonra Serasker, Topçubaşı ve sonra Tophane Müşiri, Kaptanı Derya ve sonra Bahriye Nazırı, Bostancı Başı (padişahın saraylar ve bahçeler muhafızı) ve en sonra da Zaptiye Müşiri kendilerine ayrılan belirli bölgelerde bu işlerle meşgul olmaktaydılar.‛1

Osmanlı Devleti’nde, askeri güçlerden ayrı olarak polis memurlarının var olmaya başlaması, ancak Tanzimat sürecinde 1845’te Polis Teşkilatı’nın kurulmasıyla gerçekleşmişti. Fakat bu gelişme oldukça kısa sürmüş ve 1846’da kurulan Zaptiye Müşiriyeti’yle birlikte asayiş ve iç güvenlik işindeki askeri sistem yeniden tesis edilmişti.

Bu müşiriyet, başta jandarma ve polis olmak üzere, asayiş ve iç güvenlik işinden sorumlu bütün unsurların aynı örgüt çatısı altında birleştirilmesi anlamına geliyordu.2

Polis teşkilatının ciddi manada ıslahı 1880 yılında gerçekleştirilebilmişti. Çünkü bu dönemde ‘’geniş kadrolu bir polis teşkilatı kurulmuş, şehirler mıntıkalara ayrılmış ve her mıntıkaya bir polis bölüğü verilmişti.’’3

Bu tarihlerde polis teşkilatının ciddi olarak ıslah edilmesi konusu, 4 Aralık 1879 tarihinde emniyet işlerinin Zaptiye Müşiriyetinden alınarak Seraskerlik makamına verilmesi ve ardından adının Zaptiye Nezareti olarak belirlenmesiyle başlamıştı. Vücuda getirilen Zaptiye Nezareti’nin görev ve yetkileri, önceleri İstanbul ve çevresinin güvenlik işleri olarak belirlenmişti. Daha sonra bu görev ve yetkiler memleketin her tarafında kurulan polis teşkilatının idaresi olarak genişletilmişti. Bu kurum günümüzdeki Emniyet Genel Müdürlüğü’nün görevini üstlenmişti.4

Yine bu süreçte, polislerin eğitimi işi gündeme alınmış ve 1889 yılında, hukuksal bilgileri artırmak amacıyla bir polis dershanesi açılmıştı.5 Bu dönemlerde polis memurları her ne kadar okur yazar kişiler arasından seçiliyor idiyseler de adlî ve hukukî işlerde bunun yeterli olmayıp, hukukî bilgilere şiddetle ihtiyaç duyulması, bu bilgilere vakıf polisler yetiştirmek üzere belirtilen dershanenin açılmasını gerekli kılmıştı.6

Açılan bu ilk polis eğitim biriminde verilen derslere İstanbul’daki polis, çavuş ve polis komiserleri katılmıştı. Ceza Yargılamaları Usulü ve Ceza Kanunuyla İlk Soruşturma hususlarında haftada iki gün ve bir buçuk saat eğitime tabi tutulan personelin, yapılan sınavda başarılı olmaları halinde yükseltilmeleri ve ödüllendirilmeleri gerçekleştirilmekteydi.7

Fazla uzun sürmediği anlaşılan bu polis dershanesinden sonra, polislerin daha iyi şartlarda eğitim görebilmesi fikri yeniden gündeme getirilmişti. Bu konuda, eşkıya çetelerinin Rumeli’de hadiseler çıkararak asayişi bozmaları ve bunu fırsat olarak değerlendiren Batılı Devletlerin siyasî müracaatlar yoluyla müdahale ederek, azınlıkların hukukunu muhafaza etmek bahanesiyle yabancı polis memurlarının asayişi temin etmelerini istemeleri, itici önemli bir unsur olmuştu.8 Zira Avrupalıların asayiş ve güvenliği kendileri sağlama yönündeki istekleri reddedilmiş ve tartışmalı görüşmelerden sonra asayiş ve güvenliğin Osmanlı zabıta kuvvetlerince sağlanması kabul görmüş olmasına rağmen, asayiş ve güvenliği sağlayacak Osmanlı polis ve jandarmasının eğitilmesi konusunda ısrar eden Avrupalıların isteği kabul edilmiş ve bir grup yabancı zabitin, oluşturulacak polis eğitim biriminde görev almaları uygun görülmüştü.9

Bundan sonradır ki, Belçikalı Binbaşı Leon Bozo’nun müdürlüğünde Osmanlı Devleti’nin ilk polis mektebi 1907 yılında Selanik’te açıldı. Mektebin öğrencilerini Selanik, Üsküp ve Manastır vilayetlerinden aralıklarla gönderilen polis komiseri ve memurları oluşturuyordu. Ancak 1908 devriminin Müfettiş-i Umûmîlik Teşkilatı’nı kaldırmasıyla, bu okul faaliyetini ilerletemeden kapatıldı ve yabancı subaylar da ülkelerine geri gönderildi.10

Ancak II. Meşrutiyet’in ilanından sonra da polislerin eğitimi unutulan bir mesele olmamıştı. Meşrutiyetin ilanını müteakip İstanbul’a gelen zabitlerden Feridun Bey’in İstanbul Polis Teşkilatı hakkında gazetelerde makalelerinin yayınlanması üzerine, Zaptiye Nezareti’nde bulunan Erkan-ı Harbiye Feriki Sami Paşa konuyla ilgilenmiş ve Feridun Bey’le görüşmesinden sonra, İstanbul’da bir polis mektebinin açılması kararlaştırılmıştı. Mektebin projeleri yapılıp hazırlıkları tamamlanıncaya kadar, Feridun

Bey tarafından Şehzadebaşı’ndaki Ferah Tiyatrosu’nda İstanbul polis ve komiserlerine, gruplar halinde hürriyetin faydaları, ahlak ve mesleki bilgilere dair konferans şeklinde dersler verilmeye başlandı.11

Bu yeni dönemde açılması kararlaştırılan İstanbul Polis Mektebi, 1909 yılı Haziran ayı sonlarında Yıldız Sarayı içinde kuruldu. ‚Öğretim süresi altı ay olan bu okulun ilk öğrencileri, 250’si İstanbul ve 150’si taşra karakollarından olmak üzere toplam 400 kişiydi.‛12 Okulun ders programında ise, ‘’Kavanin, Polis Nizamnamesi, Telefon ve Telgraf Muhaberesi, Beden Terbiyesi, Eskrim, Otomobil ve Makine Sevk ve İdaresi, Meslek Terbiyesi ve Fiili Hizmet, Atış Nazariyesi, Acil Müdavat ve Hıfzıssıhha, Daktiloskopi ve Fotoğraf, Hesap, Tahrir Usulü‛ dersleri yer almaktaydı.13

İstanbul’da açılan bu polis mektebinin istenen başarıya ulaşmasından sonra, Meşrutiyet dönemi hükümetleri Osmanlı ülkesinin belli merkezlerinde polis mektepleri açmaya başladı.14 1909 yılından itibaren Selanik, Beyrut, Erzurum, Bağdat, Adana ve Trabzon’da polis mektepleri açıldı.15

Erzurum Polis Mektebi’nin Açılışı

Erzurum Polis Mektebi’nin açılması, Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti tarafından, Rumî 1327 (1911/1912) yılının Muvazene-i Maliye Kanunu’na binaen kararlaştırılmıştı.16 Polis teşkilatını ülkenin ihtiyaçlarına uygun surette yetiştirmek ve donanımlı hale getirmek amacıyla önceden İstanbul, Selanik ve Beyrut’ta açılan polis mekteplerinin önemli faydalar sağlamış olması, müdüriyetin diğer bölgelerdeki polis memurlarının ve polisliğe yeni kabul edilecek kişilerin iyi hale getirilmesi için harekete geçmesine sebep olmuştu. Bu meyanda, 1911 (1327) yılında Erzurum’da bir polis mektebinin açılması ve açılacak olan mektebe Erzurum Vilayeti Polis Teşkilatı ile bu vilayete komşu olan veya münasebeti bulunan Van, Bitlis, Mamuretülaziz (Elazığ), Diyarbakır ve Sivas vilayetlerinin polis teşkilatının kabul edilmesi uygun görülmüştü.17

Erzurum’da açılması kararlaştırılan polis mektebinin ilk müdürlüğüne, Emniyet- i Umûmiye Müdürlüğü’nce Mülazım-ı Evvel Bedri Bey tayin edilmişti. Mektebin kurucu müdürlüğü görevini üstlenecek olan Bedri Bey, önce Selanik, ardından İstanbul Polis Mekteplerinin Dahiliye müdürlüklerinde bulunmuş ve buradaki hizmetleri beğenildiği için Erzurum’da açılacak olan mektebe görevlendirilmişti.18

Mektebin açılmasının kararlaştırılması ve müdürlüğüne Bedri Bey’in tayin edilmesinin ardından, durum Erzurum Vilayeti’ne 19 Haziran 1911 (6 Haziran 1327) tarihinde Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’nce bildirilmişti. İlgili yazıda mektebin açılmasının gerekçesi anlatıldıktan sonra, mektebin müdür ve kavânîn mualliminin ismini zikreden kadro pusulası ek olarak belirtilmişti. Yazıda ayrıca mektebin diğer öğretim kadrosu için, vilayetteki askeri zabitandan uygun olanların talepleri olur ise onların atamalarının yapılması istenmiş, bu gerçekleştirilemediği takdirde öğretim kadrosu için uygun kişilerin yine merkezden tayin edileceği bildirilmişti. Müteakiben de mektebin vakit geçirilmeden açılması ve eğitim öğretime başlattırılması istenmiş ve eğitim öğretime tabi tutulacak öğrenci miktarının tahmini olarak belirlenip uygun bir binanın tahsis edilmesi veya uygun bir binanın kiralanarak mektep yapılması istenmişti.19

Vilayete bu yazının gönderilmesi ve mektep müdürü Bedri Bey’in Erzurum’a gelerek görevine başlamış olmasına rağmen, uygun binanın tedarik edilememesi mektebin açılmasına engel teşkil ediyordu. Nitekim Erzurum Polis Mektebi Müdürü Bedri Bey tarafından 21 Eylül 1911 (8 Eylül 1327) tarihinde Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’ne gönderilen telgrafta bu durum belirtilmiş ve sorunun çözümü için talepte bulunulmuştu.

Bedri Bey telgrafında; Erzurum Gureba Hastahanesi’nin senelik iki yüz lira bedel ile polis mektebine kiralanmasının İdare ve Belediye Meclislerince kararlaştırılmış olduğunu, ancak belediyeye ait bazı sebeplerden dolayı bundan vazgeçildiğini ve şehirde bu iş için hususî bir emlak da bulunamamasından dolayı, mektebin açılmasının mümkün olamadığını belirtmişti. Mektep Müdürü telgrafında ayrıca; İstihkâm Taburu’nun tasarrufunda bulunan ve jandarma kışlası olarak kullanılan bir binanın mektep yapılmaya elverişli olduğunu ifade etmiş ve İstihkâm Taburu’nun boş bir binaya nakledilerek, buranın Polis Mektebi’ne tahsisi için Harbiye Nezareti’ne müracaatta bulunulmasını istirham etmişti.20

Bu müracaat üzerine durum Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’nce Harbiye Nezareti’ne bildirilmiş21 ve 27 Eylül 1911 ( 14 Eylül 1327) tarihi itibariyle Erzurum Vilayeti’ne bir yazı gönderilmişti. Bu yazıda Mektep Müdürü’nün müracaatından bahsedilerek, durumun Harbiye Nezareti’ne bildirildiği, ancak vilayetçe de gerekli müracaatın yapılması gerektiği dile getirilmiş, ayrıca mümkün olursa İstihkâm Taburu binasının, aksi takdirde uygun başka bir binanın bulunarak mektebin bir an önce açılması istenmişti.22

Bu istemden kısa bir müddet sonra bina sorununun çözüme kavuşturulmasıyla, 27 Kasım 1911 (14 Teşrin-i Sani 1327) tarihinde Erzurum Polis Mektebi’nin resmî açılışı gerçekleştirildi.23

Mektebin açılışında Erzurum Valisi Mehmet Emin (Yurdakul) Bey başta olmak üzere, vilayetteki devlet görevlileri, ulemanın önde gelenleri, gayrimüslim cemaatlerin ruhani liderleri, belediye azaları, esnaf ve eşrafın ileri gelenleri, mahalli gazetelerin sahipleri, resmî ve hususî okulların müdürleri, İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Ermeni Taşnaksutyun Cemiyetlerinin mütevelli heyetleri ve erkân-ı cemiyetten bazıları hazır bulunmuştu.24

Mektebin açılış merasiminde, önce Sanayi Mektebi bandosu tarafından marş çalınmış, ardından da Mektep Müdürü Bedri Bey tarafından mektebin açılış gayesini ifade eden bir konuşma yapılmıştı. Bundan sonraki konuşmaları müteakiben mektebin bahçesine girilerek kurban kesilmişti. Yapılan törenin ardından mektebe kabul edilen öğrenciler dershaneye alınarak, Kavânîn Muallimi İsmail Efendi tarafından Emniyet Umûm Müdürü namına ilk ders verilmişti.25

Mektebin Binası ve Ders Müfredatı

Erzurum Polis Mektebi’nin açılışında bina tedariki konusunda sorunlar yaşandığı ve sorunun çözümünden sonra açılışın 27 Kasım 1911 tarihinde gerçekleştirilebildiği ifade edilmişti.

Sorunun nasıl çözüldüğü ve mektebin açılışının hangi binada gerçekleştirildiği tespit edilememiş olsa da, sonraki dönemlere ait bazı belgelerden, mektebin kiralanmış olan bir binada faaliyetlerini yürüttüğü bilinmektedir.26 Erzurum Polis Mektebi binası, Murat Paşa Mahallesi’nde Resulpaşazade İhsan Bey’e ait iki katlı bir konak idi. Erzurum Polis Mektebi Müdüriyeti ile İhsan Bey arasında yapılan 27 Şubat 1915 (14 Şubat 1330) tarihli kira sözleşmesine göre, binanın kira bedeli yıllık doksan Osmanlı lirasıydı.27

II. Meşrutiyet Dönemi’nde İstanbul Polis Mektebi’nde; ‘’Kavanin, Polis Nizamnamesi, Telefon ve Telgraf Muhaberesi, Beden Terbiyesi, Eskrim, Otomobil ve Makine Sevki İdaresi, Meslek Terbiyesi ve Fiili Hizmet, Atış Nazariyesi, Acil Müdavat ve Hıfzıssıhha, Daktiloskopi ve Fotoğraf, Hesap, Tahriri Usulü’’ dersleri okutulmaktaydı.28

Erzurum Polis Mektebi de müfredatını bu dersler üzerine inşa etmişti. Mektebin eğitim-öğretim programında Kavanin, Polis Nizamnamesi, Terbiye-i Meslekiye, Kitabet, Riyazet-i Bedeniye, Fotoğraf ve Daktiloskopi, Telgraf ve Telefon, Hesap, İlm-i Eşkal, Hıfzıssıhha gibi dersler yer almaktaydı.29

Bunun yanı sıra mektebin hizmetinde bulunan zabitlerin (subayların) kıtalarına dönmelerinden dolayı 18 Kasım 1912 (5 Teşrin-i Sani 1328) tarihli emirnameyle açık kalan kadrolara tayinler yapılmış ve bundan dolayı bazı derslerin kaldırılması ve bazı derslerin müfredata ilave edilmesi, yani müfredatta kısmi değişiklikler yapılması söz konusu olmuştu.30

İlgili emirnameyle Erzurum Polis Mektebi Müdüriyeti’ne gönderilen pusulaya göre, mektebin kadrosu ve maaş durumu şu şekilde düzenlenmişti; 31

AYLIK

YILLIK

– Müdür

2250 kuruş

27000 kuruş

– Kavanin ve Polis

Nizamnamesi Muallimi

2000 kuruş

24000 kuruş

– Dahiliye Müdürü ve Terbiye-i

Meslekiye ve Kitabet Muallimi

1200 kuruş

14400 kuruş

– Sınıf Zabiti ve Riyazet-i

Bedeniye Muallimi

750 kuruş

9000 kuruş

Sınıf Zabiti ve Fotoğraf ve Daktiloskopi ve Telefon

Muallimi

750 kuruş

9000 kuruş

Muhasebe ve Tahrirat Katibi

ve Hesap Dersi Muallimi

300 kuruş

3600 kuruş

– İlm-i Eşkal Muallimi

750 kuruş

9000 kuruş

– Ser-hademe

300 kuruş

3600 kuruş

– Aşçıbaşı

225 kuruş

2700 kuruş

– Aşçıbaşı Kalfası

150 kuruş

1800 kuruş

– Beş adet hademe

1000 kuruş

12000 kuruş

YEKÜN

10125 kuruş

112500 kuruş

Mektebin Öğrenci Mevcudu ve Bu Konuda Yaşanan Sıkıntılar

Kendisinden önce açılmış İstanbul, Selanik ve Beyrut Polis Mektepleri gibi, Erzurum Polis Mektebi de yalnızca polislik mesleğine girecek öğrencilerin eğitimini üstlenmemişti. Halen bu meslek içerisinde bulunan personelin, memleketin ihtiyacına uygun surette donanımlı hale getirilmeleri için ‚meslek içi eğitimi de‛ gaye edinmişti.

Bu doğrultuda mektep, Erzurum Vilayeti ile bu vilayete komşu olan veya münasebeti bulunan Van, Bitlis, Mamuretülaziz, Diyarbakır ve Sivas vilayetlerinin polis teşkilatlarına tahsis edilmişti.32

27 Kasım 1911 (14 Teşrin-i Sani 1327) tarihinde açılan Erzurum Polis Mektebi, Erzurum Vilayeti’nden sekiz, Mamuretülaziz Vilayeti’nden beş polis adayı ve Van Vilayeti polis teşkilatından dört polis memurunun katılımıyla, toplam on yedi öğrenciyle ilk dönem eğitim öğretimine başlamıştı. Erzurum Polis Mektebi’ne öğrenci göndermeleri gereken Diyarbakır, Bitlis ve Sivas vilayetleri ise, öğrenci gönderememişlerdi. Hatta bu yüzden mektebin açılışı iki hafta geciktirilmişti.33

Bunun üzerine Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti tarafından 19 Aralık 1911 (6 Kanun-ı Evvel 1327) tarihiyle Erzurum, Mamuretülaziz, Van, Bitlis, Diyarbakır ve Sivas vilayetlerine gönderilen yazıda; ilgili vilayetlerin polis mürettebatının eğitimlerini tamamlama hususunda Erzurum Polis Mektebi’nin eğitim mıntıkasında oldukları, mektebin Erzurum, Van ve Mamuretülaziz vilayetlerinden gönderilen on yedi öğrenci ile açılışını gerçekleştirip faaliyetlerini devam ettirdiği belirtilmiş ve öğrenci göndermeyen vilayetlerin devam eden birinci şubeye katılmak üzere gecikmeden öğrenci göndermeleri istenmişti.34

Bu yazışmadan sonra devam eden birinci şubeye Bitlis Vilayeti beş polis adayı göndermiş, Erzurum ve Van Vilayeti’nin mektepteki öğrencilerini ikişer kişi artırmalarıyla birinci şubenin mevcudu toplam yirmi altı talebeye ulaşmıştı. Diyarbakır Vilayeti ise mahalli asayişi sağlamada eksiklerinin bulunduğunu, 1327 senesi için beş talebenin ancak ikinci şubeye yetiştirilebileceğini belirtmişti.35

Mektebin açılışında; ilk şubeye devam eden öğrencilerin 1328 yılı Nisan ayı başlarında (Nisan 1912) genel imtihanlarının yapılması ve mektepten mezun edilmeleri kararlaştırılmıştı. Aynı zamanda her altı hafta zarfında bir taraftan mektebe yeni talebe kabul edilmesi, diğer taraftan da diplomaları verilen öğrencilerin mezun edilmesi şeklinde bir çalışma programı hazırlanmıştı.36

Nitekim belirtilen programa sadık kalınarak, birinci şubeye (devre) devam eden yirmi altı talebenin 1328 Nisan ayı başında (Nisan 1912) eğitimleri tamamlanmış ve talebeler bağlı bulundukları vilayetlerin polis mürettebatına katılmışlardı. 23 Nisan 1912 (10 Nisan 1328) tarihinde Erzurum Polis Mektebi Müdürü Bedri Bey tarafından Emniyet- i Umûmiye Müdüriyeti’ne gönderilen yazıda; birinci devreyi tamamlayan öğrencilerin diplomalarının ve talebeler tarafından çizilen mektep binası planının kendilerine gönderildiği belirtilmiş, diplomaların mühürlendikten sonra ait oldukları vilayetlere doğrudan gönderilmesi ve polis adaylarının, diplomalarının düzenlenmesi tarihinden itibaren maaşa geçirilmeleri hususunun ilgili vilayetlere bildirilmesi istenmişti.37

Erzurum Polis Mektebi’nin karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlardan biri; açılışında da olduğu gibi mektebin eğitim öğretim mıntıkasında bulunan vilayetlerin açılan şubelere yeterli ölçüde öğrenci gönderememeleri meselesi olmuştu. Bu durum devam eden süreç içerisinde mektep müdürleri tarafından defaten dile getirilmişti.

Örneğin, Mektep Müdürü Bedri Bey tarafından Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’ne 6 Mayıs 1912 (23 Nisan 1328) tarihinde gönderilen raporda; vilayetlerden gönderilen öğrenci sayısı belirtilmiş, bu sayının mektebin açılması için Osmanlı Hükümeti’nin gösterdiği fedakârlık ile örtüşmediği ve hükümetin malî durumu ortada iken, mektep masrafının mevcudun ihtiyacının çok üzerinde olduğu, bu durumun ise mektep idare ve eğitim öğretim heyetini vicdanen rahatsız ettiği ifade edilmişti.38

1 Mart 1913 (16 Şubat 1328) tarihinde bir diğer Mektep Müdürü Mehmet Arif Bey tarafından yine Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’ne gönderilen yazıda ise polis mekteplerinin açılış gayesinin polislerin fikrî ve bedenî terbiyelerine hizmet etmek ve meşrutiyete uygun bir polis teşkilatı vücuda getirmek olduğu, bunun ise vilayetlerdeki mevcut polis ve namzetlerin mektebe gönderilmeleriyle mümkün olacağı belirtilmişti. Ancak şimdiye kadar vilayetlerdeki polis müdürleri tarafından bu durumun pek dikkate alınmadığı, dolayısıyla mektepteki öğrenci sayısının olması gerekenin çok altında olduğu ifade edilmiş; mevcut sayının ise ne mektebin gayesini temine ne de mektebin beklenen seviyede hizmet verebilmesine yetmediği dile getirilerek, bu konuda vilayetlere gerekli uyarının yapılması istirham edilmişti.39

irinci devreden (şube) sonra açılan devrelere vilayetlerden gönderilen talebe miktarı incelendiğinde, mektep müdürlerinin bu husustaki rahatsızlıkları daha iyi anlaşılmaktadır.

Mektebin ikinci eğitim öğretim devresine gönderilen öğrenci sayısı 18 olup,40 bunun 9’u Erzurum Vilayeti’ndendi.41 1328 yılının Mayıs ayı sonlarında (Haziran 1912)genel imtihanları yapılarak ikinci devreden diploma almaya hak kazanan öğrenci sayısı ise 17 idi.42

42 BOA, DH. EUM. THR, 78 / 9, sayfa: 2; BOA, DH. EUM. THR, 78 / 39, sayfa: 1/1-2. Mektebin bir ve ikinci devre öğrencilerinin eğitim-öğretimlerinin devam ettiği dönemde öğrencilerden ve mektep kadrosundan Tayyare İanesi adıyla belirli miktarda para toplanmıştı. 17 Nisan 1912 (4 Nisan 1328) tarihinde, Emniyet-i Umûmiye Müdüriyetine gönderilmek üzere Erzurum postanesine teslim edilen para miktarı ve yardıma katılan öğrenci (gönderildikleri vilayetler ile birlikte) ve okul kadrosunun isim listesi şu şekildedir:

Mektep Müdürü Bedri Bey

KURUŞ

108

PARA

Kavânîn Muallimi İsmail Bey

108

Mekteb Tabibi Behram Bey

86

Dahiliye Komiseri İbrahim Efendi

52

20

Dahiliye Komiseri Mehmed Ziyaeddin Efendi

52

20

Muhasebe Memuru Mustafa Efendi

31

20

YEKÜN

438

20

Talebegân

KURUŞ

PARA

Van mürettebatından Polis Memuru Müştak Efendi Mamuretülaziz mürettebatından Komiser Muavini Mehmed

Nuri Efendi

40

26

10

Mamuretülaziz mürettebatından Polis namzedi İbrahim Halil Efendi

21

Mamuretülaziz mürettebatından Polis Memuru Mustafa Hayri Efendi

21

Mamuretülaziz mürettebatından Polis Memuru Bekir Sıdkı Efendi

21

Van mürettebatından Polis Memuru Hüseyin Efendi

21

Van mürettebatından Polis Memuru Haşim Efendi

21

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Mehmed Efendi

20

Erzurum mürettebatından Polis namzedi Cihan Efendi

20

Erzurum mürettebatından Polis namzedi Mehmed Efendi

20

Erzurum mürettebatından Polis namzedi Ahmed Cemil Efendi

20

Erzurum mürettebatından Polis namzedi Sıdkı Efendi

20

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Hamid Efendi

10

20

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Mehmed Emin Efendi

10

20

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Gani Efendi

10

20

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Mehmed Said Efendi

10

20

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Fikri Efendi

10

20

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Ziya Efendi

10

20

Bitlis mürettebatından Polis namzedi Yusuf Efendi

10

20

Mamuretülaziz mürettebatından Polis namzedi Vasıf Efendi

10

20

Mamuretülaziz mürettebatından Polis namzedi Tevfik Efendi

10

20

Mamuretülaziz mürettebatından Polis namzedi Ahmed Efendi

10

20

Mektebin üçüncü eğitim öğretim devresine Bitlis Vilayeti’nden 4, Van Vilayeti’nden 5 ve Diyarbakır Vilayeti’nden 5 polis adayı ile Erzurum Vilayeti’nden 1 muavin ve 2 polis memuru, yani toplam 17 öğrenci gönderilmişti. Mamuretülaziz vilayeti bu devreye harcırah tahsisatının olmaması nedeniyle öğrenci gönderememişti.43

Mektebin dördüncü eğitim öğretim devresine iştirak eden ve 1328 yılı Teşrin-i Evvel’inde (Ekim/Kasım 1912) yapılan genel imtihanla mezun olmaya hak kazanan öğrenci sayısı 27 idi.44

Mektebin beşinci eğitim öğretim devresi, Erzurum mürettebatından 13 ve Van mürettebatından 4 öğrencinin katılımıyla 1328 yılı Teşrin-i Sani başlarında (Kasım 1912) açılmıştı.45 Bu mevcuda sonradan 2 öğrenci daha eklenmiş ve Mart 1329 da (Mart/Nisan 1913) toplam 19 öğrenci tahsil sürelerini tamamlayarak beşinci devreden mezun olmuştu.46

Mektebin 14 Mayıs 1913 (1 Mayıs 1329) tarihinde açılan altıncı eğitim-öğretim devresine Erzurum Vilayeti’nden 13, Mamuretülaziz Vilayeti’nden 9, Bitlis Vilayeti’nden 10, Diyarbakır Vilayeti’nden 7, Van Vilayeti’nden 5 olmak üzere toplam 44 öğrenci iştirak etmişti.47

Mektebin Mayıs 1330 (Mayıs/Haziran 1914) – Ağustos 1330 (Ağustos/Eylül 1914) tarihleri arasında devam eden sekizinci eğitim-öğretim devresine Erzurum Vilayeti’nden 10 memur, Mamuretülaziz Vilayeti’nden 6 memur, Diyarbakır Vilayeti’nden 15 memur, 1 polis adayı ve Van Vilayeti’nden 18 polis adayı ki toplam 50 öğrenci katılmıştı. Bitlis Vilayeti ise bu devreye öğrenci gönderememişti.48

Verilen bu rakamlardan da anlaşılacağı gibi Erzurum Polis Mektebi’nin öğrenci sayısı devamlı düşük bir seviyede seyretmiştir.

Ancak bu durumun oluşmasında, vilayet polis teşkilatlarının asayişi sağlamada yeterli kadroya sahip olmamaları, dolayısıyla eldeki kısıtlı kadrodan mektebe öğrenci göndermelerinin mevcut sıkıntılarını artırması,49 öğrenci gönderilmesi için gerekli olan

zaruri masrafların vilayetlere gönderilmesinde oluşan aksaklıklar50 ve özellikle kış aylarında iklim ve yol koşullarının meydana getirdiği zorluklar v.s göz ardı edilmemesi gereken önemli sebeplerdi.51

Mektebin Karşılaştığı Diğer Önemli Sorunlar

Polislik mesleğine kazandırılmak üzere vilayetlerden gönderilen polis adaylarının durumlarıyla ilgili de bir takım sorunlar yaşanmaktaydı. Mahalli idarelerin, gönderdikleri adayların sicilleriyle ilgili yeterli araştırma yapmadan iyi hal mazbataları vermeleri, adayların mektebe kabul edilmesinden sonra mektep tarafından yeniden detaylı inceleme yapılması zaruretini doğuruyordu. Önceden işlemiş olduğu suçlardan dolayı, polislik mesleğinin büyüklük ve kutsiyetine uygun olmayan bazı adayların mektepten uzaklaştırılmaları dahi söz konusu olmaktaydı.

Öğrenci sayısında bahsetmiş olduğumuz sıkıntılara rağmen, mektep hem eğitim- öğretim faaliyetlerinin kalitesi hem de polislik mesleğinin onuru adına gerekli hassasiyeti göstermekteydi.

Örneğin, Karakilise* ahalisinden Ahmet Efendi isimli bir adaya, Karakilise Kazası İdare Meclisi tarafından iyi hal mazbatası verilmiş ve buna binaen adayın mektebe kaydı yapılmıştı. Ancak mektep tarafından sonradan yaptırılan tahkikatta, ilgili şahsın Karakilise’de Karslı Ağabeg isimli kişinin mağazasını soyduğu ve bu suçtan Bayezid Ceza Mahkemesi’nce üç yıl kürek cezasına çarptırıldığı ortaya çıkarılmıştı. Bundan dolayı aday mektepten uzaklaştırıldığı gibi, mahalli idarelerce gerekli ehemmiyetin gösterilmesi için durum Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’ne bildirilmişti.52

Erzurum Polis Mektebi’nin önemli sorunlarından birisi de ekonomik sıkıntılardı. Eğitim öğretim kadrosu polis müdürleri, komiserleri ve merkez memurlarından ibaret olan mektebin, talebeleri de çoğunlukla polislerden oluşmaktaydı. Vilayetlerdeki polis ve jandarmalara muntazaman maaş verildiği halde, kimi zaman mektebin eğitim öğretim kadrosu, çalışanları ve talebelerinin maaş ödemelerinin zamanında ve düzenli olarak yapılamaması, şevk ve gayretlerin kırılmasına, mağduriyetlerin oluşmasına yolaçıyordu.53

Ayrıca mektebin yemek ihtiyacını karşılayan müteahhitlere yapılması gereken ödemelerin geciktirilmesi, bundan dolayı müteahhitlerin taahhütlerini terk etmeleri,54 mektep binasının kirası için yıllık ödeneklerin zamanında gönderilmemesi,55 eğitim öğretim faaliyetleri devam ediyor olmasına rağmen, elzem olan bazı mahal ve alet edevatın henüz tedarik edilmemiş olması56 gibi hususlar, bazı dönemlerde yaşanan diğer belli başlı ekonomik kaynaklı problemlerdi.

Mektebin Yönetici ve Eğitim-Öğretim Kadrosu

1913 tarihli ve 176 sayılı Polis Nizamnamesinin on rdün maddesine göre ise; polis adaylığına istekli olanlardan ilk olarak yirmi üç yaşından aşağı, otuz yaşından yukarı olmaması, okuma ve yazmasının olması, yazısının okunaklı, imlasının düzgün olması (mana değişmeyecek derecedeki imla hatası bunun dışındadır), okuduğunu oldukça süratli bir şekilde anlayacak ve tekrar edecek zeka gücüne sahip olması, netice itibarıyla polis okulunda okutulacak olan dersleri kavrama kabiliyetinin olması, boyunun 1,64 metreden aşağı olmaması, ağır suçlardan ve ırza saldırı suçlarından mahkum olmaması, sarhoşluk ve kumarbazlık gibi kötü alışkanlıklarının olmaması, süfli işlerle uğraşmaması ve iyi hal sahiplerinden olduğunun araştırmayla sabit olması, hasta ve vücutça her hangi bir sakatlığının bulunmaması ve bunun tasdik edilm olması şartları aranmaktaydı

Müfredatta yer alan dersler mektepte görevlendirilen hocaların fedakâr çalışmaları ve gayretleriyle en iyi şekilde verilmeye çalışılmaktaydı. Erzurum Polis Mektebi’nde görev almış yönetici ve hocalar şunlardı:

Bedri Bey: Bedri Bey önce Selanik ardından İstanbul Polis Mekteplerinin Dâhiliye müdürlükleri görevinde bulunmuştur. Erzurum Polis Mektebi’nin açılmasının kararlaştırılmasıyla, Haziran 1327 (Haziran/Temmuz 1911) tarihinde Erzurum Polis Mektebi’ne ilk müdür (kurucu müdür) olarak atanmıştır.57 Bedri Bey gerek mektebin kuruluşu gerekse de diğer dönemlerinde önemli çalışmalarda bulunmuştur. Mektep binasının tedariki, vilayetlerden beklenen sayıda öğrenci gönderilmesi, gönderilen öğrencilerin niteliklerinin uygunluğu, derslerin istenen seviyede gösterilebilmesi ve mektebin eğitim öğretim kadrosu ile öğrencilerin giyim kuşam ve intizamı gibi birçok konuda gerekli titizliği göstermiştir.

Mehmet İrfan Bey: Erzurum Polis Mektebi’nde müdürlük yapan diğer bir kişi de Mehmet İrfan Bey’dir. Mehmet İrfan Bey 2000 kuruş maaş ile 5 Şubat 1913 (23 Kanun-ı Sani 1328) tarihinde görevine başlamıştır.58 12 Şubat 1915 (30 Kanun-ı Sani 1330) tarihinde Beyrut veya Adana Polis Mektebi Müdüriyetlerinden birine tayinini istemiş ise de yer değiştirme talebi gereksiz görülmüş ve görevine devam ettirilmişti.59 Mehmet İrfan Bey de mektebin faaliyetlerini en iyi şekilde yürütebilmesi için, görev yaptığı süre içerisinde önemli çalışmalarda bulunmuştur.

Sadık Efendi: Sadık Efendi, Erzurum Polis Mektebi’nde Dâhiliye Müdürlüğü görevinde bulunmuştu. 9 Kasım 1911 (27 Teşrin-i Evvel 1327) tarihinde 775 kuruş maaş ile mektebin ilk Dâhiliye Müdürü olarak görevine başlamıştır.60

İbrahim Efendi ve Mehmet Ziyaeddin Efendi: 18 Kasım 1912 (5 Teşrin-i Sani 1328) tarihinde yapılan yeni kadro tayininden önce, Erzurum Polis Mektebi’nde Dâhiliye Komiserliği görevinde bulunmuşlardır.61

Emin Zihni Efendi: Emin Zihni Efendi, Selanik Polis Mektebi Dâhiliye Komiserliği ve Müzakereciliği görevinde bulunmuş, Kitabet-i Resmiye ve Tatbikat-ı Adliye derslerini okutmuştur. Sonradan yeni program gereğince memuriyeti sınıf zabitliğine dönüştürülmüş ve bir müddet de fotoğraf ve telgraf derslerini yürütmüştür. Selanik’in düşman tarafından işgal edilmesinin ardından 30 Kasım 1912’de (17 Teşrin-iSani 1328) İstanbul’a gelmiş, 1000 kuruş maaşlı memuriyetine denk bir göreve atanma talebinde bulunmuştur.62 İlgili talebinin Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti tarafından değerlendirilmesiyle, 5 Aralık 1912 (22 Teşrin-i Sani 1328) tarihinde Erzurum Polis Mektebi Dâhiliye Müdürlüğü görevine tayin edilmiştir.63

Emin Zihni Efendi, Erzurum Polis Mektebi’nde 1200 kuruş maaşlı Dâhiliye Müdürlüğü göreviyle birlikte, 18 Kasım 1912 (5 Teşrin-i Sani 1328) tarihli yeni program içerisinde Terbiye-i Meslekiye ve Kitabet derslerini yürütmüştür.64

İsmail Hakkı Efendi ve Hüseyin Fahreddin Efendi: Erzurum Polis Mektebi’nde Dâhiliye Müdürlüğü görevinde bulunmuş, aynı zamanda Terbiye-i Meslekiye ve Kitabet derslerini okutmuşlardır. 18 Kasım 1912 (5 Teşrin-i Sani 1328) tarihli yeni program ve kadro tayininden sonra, İsmail Hakkı Efendi 1200 kuruş maaş ile 14 Ekim 1913 (1 Teşrin-i Evvel 1329) tarihinde, Hüseyin Fahreddin Efendi ise 1000 kuruş maaş ile 15 Temmuz 1914 (2 Temmuz 1330) tarihinde mektepteki görevlerine başlamışlardır.65

İsmail Efendi: Hukuk Mektebi mezunlarından olup Üsküdar merkezi polis komiserliği görevinde bulunmuştur. Erzurum Polis Mektebi’nin açılmasının kararlaştırılmasıyla, 27 Temmuz 1911 (14 Temmuz 1327) tarihinde mektebe ilk Kavânîn Muallimi olarak atanmıştır.66

Mehmet Emin Efendi: Erzurum Polis Mektebi’nde Kavânîn Muallimliği görevinde bulunmuş diğer bir kişi de Mehmet Emin Efendidir. Mehmet Emin Efendi Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’nde Memurin Kalemi Müdürlüğü yapmış, ardından 8 Eylül 1913 (26 Ağustos 1329) tarihinde 2000 kuruş maaş ile Erzurum Polis Mektebi Kavânîn Muallimliği’ne tayin edilmiştir.67

Osman Efendi: Osman Efendi de Erzurum Polis Mektebi’nde Kavânîn Muallimliği görevini yürütmüştür. 1329 Teşrin-i Evveli’nde (Ekim/Kasım 1913) bu göreve tayin edilmiştir.68 Ancak daha sonra, mesleğiyle uyuşmayacak surette hükümet aleyhinde konuşma ve propagandalarda bulunmasından dolayı, memuriyetten azledilmiş ve Dîvân-ı Harb-i Örfî’de yargılanmasına karar verilmiştir.69

Behram Bey: Erzurum Polis Mektebi’nin açılışından hemen sonra mektep tabibi olarak görev yapmıştır. Aynı zamanda bu süreçte Hıfzıssıhha derslerini yürütmüştür.70

Abdullah Edib Efendi: 14 Ağustos 1913 (1 Ağustos 1329) tarihinde 1200 kuruş maaş ile Erzurum Polis Mektebi’ndeki görevine başlamış, Hıfzıssıhha derslerini vermiştir.

Avni Efendi: Mektepte 21 Temmuz 1914 (8 Temmuz 1330) tarihinde 750 kuruş maaş ile Sınıf Zabiti olarak görevine başlamıştır.71 Erzurum Polis Mektebi’nde sınıf zabitleri tarafından Riyazet-i Bedeniye ile Fotoğraf, Daktiloskopi ve Telefon gibi dersler verilmiştir.72

Erzurum Polis Mektebi’nin Önemi ve Mektebin Kapatılması

Osmanlı Devleti’nde II. Meşrutiyet döneminde kurulmuş diğer polis mektepleri gibi polislerin fikri ve bedeni gelişmelerine hizmet etmek ve Meşrutiyete uygun polis teşkilatı oluşturabilmek amacıyla açılmış olan Erzurum Polis Mektebi, ismini zikretmeye çalıştığımız yönetici ve hocaları vasıtasıyla amaçlar doğrultusunda önemli hizmetlerde bulundu. Yalnızca Erzurum değil, mektebin eğitim-öğretim mıntıkasına dâhil edilen Van, Bitlis, Mamuretülaziz ve Diyarbakır vilayetlerinden gönderilen polis memuru ve polis adaylarının yetiştirilmesinde yoğun gayretler sarfetti. Vilâyât-ı Şarkıyye bölgesinde, asayiş ve emniyet işlerinin daha çağdaş ve nitelikli yürütülebilmesi için önemli bir vazifeyi, polislerin eğitimi işini üstlendi.

Bu bilgilere bakılarak Erzurum Polis Mektebinin hem Erzurum hem Vilâyât-ı Şarkıyye hem de Osmanlı Devleti Polis Teşkilatı’na önemli faydalar sağladığı söylenebilir.73 Polisiye hizmetler ve polis teşkilatına olan faydalarından başka, bölgenin eğitim ve kültür hayatına katkılarının bulunduğunu söylemek yanlış olmaz. Birçok alanda olduğu gibi eğitim sahasında da Osmanlı Devleti’nin önemli bir merkezi olan Erzurum, bünyesine Erzurum Polis Mektebi’ni de alarak eğitim yapısının ilerletilmesinde gerek kendisi gerekse de çevresi için önemli fırsatlar doğurdu.

Ancak Osmanlı Devleti’nin girdiği Trablusgarp ve Balkan Savaşları, bilindiği üzere devletin birçok hususta zarar görmesine sebebiyet vermiştir. Henüz yeni açılmış bir kurum olan Erzurum Polis Mektebi de bu savaşlardan üzerine düşen payı almıştır.

Öyle ki I. Balkan Savaşı’nın başlamasından hemen sonra, vatanın düçar olduğu durumdan rahatsızlık duyan mektep öğrencilerinden bir kısmı harekete geçmiş ve takdire şayan bir surette, devam eden harbe gönüllü olarak katılma arzusunda bulunduklarını mektep müdüriyetine bildirmişlerdi.74

Vatanperver Türk Polisi’nin örnek bu talebi, sonraki süreçte başlayacak ve Osmanlı Devleti’nin felaketine yol açacak I. Dünya Savaşı sırasında, polis okullarının yaşayacağı sıkıntıların beklide ilk sinyallerindendi.

Nitekim Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na katılmasının ardından eli silah tutan vatan evlatlarının cephelere koşmasıyla, polis mektepleri de öğrenci kitlelerinden mahrum kalacaktır. Gerek bu sebep, gerekse de savaş içerisinde Osmanlı Devleti’nin ekonomik durumu, Erzurum Polis Mektebi’nin de sonunu hazırladı.75

  1. Dünya Savaşı sebebiyle Osmanlı Devleti’nin seferberlik ilan etmesinden dola, 27 Ekim 1914 (14 Teşrini Evvel 1330) tarihinde Erzurum Polis Mektebi ilk etapta tatil edildi. Ancak bu süreçte mektebin çalışanları ve hademelerine, memuriyetleri bitirilmemiş olmasından dolayı maaşları verilmeye devam edildi.76

16 Şubat 1916 tarihinde Erzurum’un Ruslar tarafından işgal edilmesinden sonra ise77 1333 senesi Muvazene-i Umûmiye Kanunu gereğince, zaten kapalı olması ve kadrosunun da mevcut olmaması gerekçe gösterilerek, 1 Nisan 1917 (1 Nisan 1333) tarihinde tamamen lağvedildi.78

KAYNAKÇA

Arşiv Belgeleri

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Tahrirat Kalemi ( BOA, DH. EUM. THR )

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Memurin Kalemi ( BOA. DH. EUM.MEM )

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Muhasebe Kalemi ( BOA. DH. EUM. MH )

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Muhaberat ve Tensikat Müdüriyeti ( BOA. DH.EUM. MTK )

74 BOA, DH. EUM. THR, 84 / 3, sayfa: 1,2,7/1.

75 Şahin, 1907den 2000e Polis Okulları, s.49; Emniyet Genel Müdürlüğü Arşiv Belgeleriyle Gerçekler, s.13.

76 BOA, DH. EUM. MH, 91 / 60, sayfa: 1,2.

77 Kemal Arı, Birinci Dünya Savaşı Kronolojisi, Ankara, 1997, s.202.

78 BOA, DH. EUM. MH, 155 / 54, sayfa: 1.

246 TAED44 E. CEVİZLİLER

Kitap ve Makaleler

ARI, Kemal, Birinci Dünya Savaşı Kronolojisi, Ankara, 1997

BİRİNCİ, İhsan, ‘’Emniyet Teşkilatımızın Tarihçesi’’, Hayat Tarih Mecmuası, İstanbul, cilt:2, sayı:12, Ocak 1966, s.77-81.

——, ‘’İlk Polis Okulları’’, Hayat Tarih Mecmuası, İstanbul, cilt:1, sayı: 3, Nisan 1966, s.87-90.

Emniyet Genel Müdürlüğü Arşiv Belgeleriyle Gerçekler – Osmanlı’dan Günümüze Emniyet Mensuplarının Özlük Dosyalarındaki Diploma, Sertifika ve Üniformalı Resimler, (Emniyet Genel Müdürlüğü Araştırma ve Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanlığı Yayınları), Ankara, 2002

ERGİN, Osman, Türk Maarif Tarihi, 3-4, İstanbul, 1977

ERGUT, Ferdan, Modern Devlet ve Polis Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Toplumsal Denetimin Diyalektiği, İstanbul, 2004

ERGÜN, Mustafa, II. Meşrutiyet Devri’nde Eğitim Hareketleri (1908-1914), Ankara, 1996 KOÇER, Hasan Ali, Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi (1773-1923),

İstanbul, 1991

OKÇABOL, Derviş, Zabıta Tarihi, (III. Kitap) (2. Basım), Ankara, 1940

ÖNCÜ, Ali Servet, 1908-1923 Yılları Arasında Erzurum Vilayeti’nin İdari ve Sosyo – Ekonomik Durumu, B.D.T, (Atatürk Üniv. Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü), Erzurum, 2006

ŞAHİN, Eyüp, 1907’den 2000’e Polis Okulları, Ankara, 2001.

—–, ‚Türk Polisi İlk Uzmanlık Eğitimini Osmanlı Döneminde Parmak İzi Tespiti ve Olay Yeri İnceleme Konusunda Aldı’’, Polis Dergisi, Ankara, yıl:14, sayı:57, Temmuz- Ağustos-Eylül 2008, s.9-13.

——, ‘’Osmanlı Polisinin Eğitimi ve Bu Amaçla Açılan Polis Okulları’’, Polis Dergisi, Ankara, yıl:7, sayı:25, Ekim-Kasım-Aralık 2000, s.121-141.

ŞİMŞEK, Celal- ÖMRÜUZUN, Hulki- SÖNMEZ, Nevzat, Emniyet Teşkilatı (Polis Meslek Hukuku), (T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Polis Akademisi Başkanlığı), Ankara, Aralık 2001

Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Balkan Harbi Osmanlı Devri (1912-1913) III. Cilt 2. kısım Garp Ordusu Yunan Cephesi Harekatı, (Genel Kurmay Basımevi), Ankara, 1993                                                                                                                                                                                                 Araş.Yazar.Dr.Erkan CEVİZLİLER                                          (Hocamıza Araştırmalarından Dolayı Teşekkürü Borç Biliriz)

970x250