ERZURUM DEMOGRAFİK YAPISININ TEMELİ

/ 16 Şubat 2020 / 1.233 / yorumsuz
ERZURUM DEMOGRAFİK YAPISININ TEMELİ

Erzurum tarihinin ve kültürel analizlerinin isabetli bir şekilde yapılabilmesi için en önemli hususlardan biri Erzurum demografik yapısının dayandığı temelin bilinmesidir. Bu temeli dikkate almadan Erzurum şehir belleğinin ve kimliğinin doğru bir şekilde oluşturulması mümkün değildir.

Her ne kadar Erzurum Selçuklu Devleti döneminde fethedilmiş bir şehir olsa da, Saltuklu Beyliği tarafınca imar edilmiş olsa da Erzurum’un ve ilçelerinin şimdiki demografik yapısının temelinde Saltuklu beyliği ve Selçuklulardan kalan bir bakiyenin olmadığını kabul etmemiz gerekmektedir. şu anda Yakutiye ilçesinin isminin Saltuklu olarak değiştirilmesine ilişkin tartışmaların olduğu bir dönemde bunu hafızalarımızı tazelemek için yazmak zorunda olduğumuz bir gerçektir. Ağır bir Moğol istilası yaşayan Erzurum daha sonraları ise Safevi işgali ve mezalimine maruz kaldığını gözden kaçırmayalım. Özellikle Şah İsmail’in Yavuz Sultan Selim’e İran’ın Maku şehrine yakın çaldıran mevkiinde 1514 tarihinde vuku bulan savaşta yenilmesi ile içinde barındırdığı intikam duygusunu ancak bu savaştan 7 yıl sonra şah 1521 yılında Erzurum’u istila ederek bir Sünni katliamı yaparak tatmin eder. Bu mezalim esnasında taş üstünde taş omuz üstünde baş bırakmaz, Türk töresine uymayan davranışları, bu istilada sergiler. Şah İsmail hastaları, yaşlıları, kadınları, ve çocukları kılıçtan geçirir, şehrin nüfusunu sıfıra indirir. Bu istiladan daha sonra kanuni sultan Süleyman Irakeyn seferi düzenlemek üzere bölgeye intikal ettiğinde hayalet bir şehirle karşılaşır. Bunu yani şah İsmail vasıtası ile Erzurum’un külliyen yok edilmiş olduğunu ve Selçuklu bakiyesi bir demografik yapı kalmadığının delili Erzurum defterlerinin 6.sı ve 205 numaralı tapu kaydı ile arşivlerde bulunan kayıtlardır. Bu kaytılara göre Dulkadiroğulları Erzuruma girdiği zaman komple şehrimizde 21 mükellef vardı diğerleri tamamıyla yok edilmişti.

Kanuni Erzurum şehrinin yeniden imarı ve inşasını yapmak üzere kendilerine de akraba olan Dulkadiroğullarına Erzurum Beylerbeyliğini verir. Dulkadiroğulları 8 bin çadırla Erzurum’a girip 26 mahalle kurmuşlardır. Bu mahalleler bugün Erzurum’un kadim mahalleri olup isimleri şunlardır: Babikan kale içinde bir mahalle, Mirza Mehmet mahallesi, Kırk çeşme mahallesi, Sergerdan tepe mahallesi, Baba-ı Erzincan mahallesi, Ahi eyvap mahallesi, Tabbağan (dabağlar) mahallesi, Yakutiye mahallesi, Kara kilise mahallesi, Bab-ı Tebriz mahallesi, Haydar hane mahallesi, Camii kebir mahallesi, Megeç oğlu mahallesi, Zaviye i hasan şeyh mahallesi, Zaviyeyi Melik Saltuk mahallesi, Ethem şeyh mahallesi, Şeyh bula mahallesi, Alaca kilise mahallesi, Sülük mahallesi, Mansure mahallesi, Babakulu mahallesi, Zaviye-i kalemoğlu mahallesi, Zaviye-i hasanı basri mahallesi, Zaviye-i şeyh derviş mahallesi, Zaviye -i Abbasi dervişi mahallesi, Mehdi ak şeyh mahallesidir.

Dulkadiroğulları şehre sadece bu mahallerin kurulması ile yetinmemiş tüm şehrin surlarını ve tüm altyapısını yeniden tesis etmişlerdir. .Bu durum Erzurum’un tüm ilçelerinde de gerçekleşmiştir. örnek olarak Pasinler ilçemizden birkaç eserin ismini burada zikre etmek isterim. 3 kaplıca 1 kasr ve bir de camii inşa etmişlerdir, bugün pasinlerde kale içinde kanuni sultan Süleyman kasrı, büyük kaplıcayı şah bey (yani ilk Erzurum beğler beği) Dulkadiroğlu sultanı yaptırır. Küçük kaplıcayı onun küçük biraderi ve Pasin sancak beyi Mirza Ali bey yaptırtır ve ismini Ali paşa kaplıcası koyar. O dönemin tek Osmanlı mimarisi eseri Ulu camiyi diğer ismiyle Kasım Bey camisini. Kasım Bey yaptırmıştır. Dulkadiroğulları sultanlarından olan ve Hasankale dizdarı vazifesi ile vazifelendirilen Kasım Bey daha sonra sancak beyliği görevine atanmıştır.

Görüldüğü gibi Erzurum Demografik yapısının temelinde olduğu kadar Erzurum belleği ve şehir kimliğinde Dulkadiroğulları sülalesinin önemli katkıları olmuştur. Erzurum tabi ki hareketliı bir göç güzergahının üzerindedir. Tarihte yaşanan bir çok felakette ve savaşlardan dolayı Anadolu’ya göçen değişik Türk boyları ve soyları Erzurum’a gelip yerleşmişlerdir. Bunların içerisinde Akkoyunlu, Karakoyunlu ve oğuzun birçok boyu ve soyu da vardır. Bunların varlığını Erzurum’da inkar etmek mümkün değildir. Selçuklu ve Saltuklu eserleri şehrimizin önemli simgeleri arasındadır. Ancak günümüzün demografik yapısının temelinde Dulkadiroğulları vardır. Bugün Erzurum’da Saltuklu kadar Dulkadiroğullarının da gündeme getirilmesi, Erzurumluların buranın soy temelinde bu soyun bakiyesi olduğunu bilmeleri gerekmektedir.Araş.Yazar:Ümit TOPAL

Yorum yaz

Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.