ERZURUM İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

/ 30 Haziran 2018 / 253 / yorumsuz
ERZURUM İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

ERZURUM İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’da toprakları bulunan Erzurum ili Doğu Anadolu Bölgesinin en büyük ilidir. Palandöken Dağı eteklerinde kurulan il, son yıllarda kış turizmi açısından büyük önem kazanmıştır. Çifte Minare ve Yakutiye gibi Selçuklu Döneminin önemli mimari eserlerini de barındıran Erzurum ili Türkiye’nin en uzun kayak pisti olan Palandöken Dağları ile günümüzde önemli bir turizm potansiyeli taşımaktadır.

Erzurum ili, Pontid ve Anatolid tektonik bölgeleri arasında, Doğu Anadolu Yığışım Karmaşığı içerisinde, Balkanlardan Türkiye’nin doğusuna ve buradan da İran’a uzanan önemli bir metalojenik kuşak içerisinde yer almaktadır. Bölgede izlenen volkanik ve plütonik kayaçlar baz metal (Cu-Pb-Zn-Sn) ve epitermal yataklar (Au-Ag-Sb-As) açısından önem arz etmektedir.

Genel Müdürlüğümüzün Erzurum ili ve yakın çevresinde yaptığı çalışmalar sonucunda önemli metalik maden ve endüstriyel hammadde yatak ve zuhurları ortaya çıkarılmıştır.

Metalik madenler bakımından ildeki en önemli metalik madenler bakır, molibden, krom ve civa cevherleşmeleridir. İldeki önemli bakır-molibden cevherleşmesi İspir ilçesinde % 0.31 Cu ve

  • 0.022 Mo tenöre ve 73.600.000 ton muhtemel rezerve sahip Ulutaş (Vank) Cu-Mo cevherleşmedir. Narman ilçesinde bulunan civa yatağı geçmiş yıllarda bir süre işletilmiştir. Aşkale ilçesi ile Palandöken silsilesi krom bakımından önemli potansiyele sahiptir. Buradaki toplam krom rezervi yaklaşık 300.000 tonun üzerindedir. Bu rezervin 200-250 bin tonu işetilmiştir.

Endüstriyel hammaddeler bakımından Erzurum ili özellikle jips, perlit, tuğla-kiremit ve mermer açısından önem arz etmektedir. Ilıca, Aşkale ve Pasinler ilçeleri tuğla-kiremit ve perlit bakımından önemli potansiyellere sahiptir. Bu ilçelerde iyi kalitede toplam 15 milyon ton jeolojik tuğla-kiremit rezervi bulunmaktadır. Pasinler ilçesi ise özellikle perlit bakımında zengin rezerve sahiptir. İlçede genleşme oranı 4.5 ile 12 arasında değişen yaklaşık 117 milyon ton görünür+muhtemel perlit rezervi bulunmaktadır. Jips yatakları il genelinde genellikle Oltu, Aşkale, Narman ve Tortum ilçelerinde yoğunlaşmıştır. Buralardaki toplam rezerv 20 milyon ton civarındadır. İspir ilçesinde mermer olarak değerlendirilebilecek potansiyele sahip volkanik ve magmatik kayaçların varlığı bilinmektedir. Karayazı ilçesinde de Şakirköy sahasında kaplama ve döşeme taşı olarak kullanılabilecek nitelikte 4.531.800 ton görünür mermer rezervi bulunmaktadır.

Bunların dışında Oltu ilçesindeki üst Kretase yaşlı birimlerde siyah renkli, parlak, organik kökenli ve süs eşyası olarak kullanılan, adını da Oltu ilçesinden alan oltutaşı ilin bir diğer doğal zenginlik kaynağı olarak göze çarpmaktadır. Oltutaşı ile ilgili ilçede gelişmiş bir sektör bulunmaktadır. Oltu Meslek Yüksek Okulunda da buna ilişkin bilimsel çalışmalar yapılmaktadır.

Genel Müdürlüğümüz tarafından geçmiş yıllarda Oltu-Olur, Pasinler-Tekman ve Tortum-Narman yörelerinde gerçekleştirilen genel jeokimyasal prospeksiyon çalışmaları sonucunda birinci derecede önemli baz metal anomalileri tespit edilmiştir. Bu anomali sahalarının baz ve değerli metaller açısından değerlendirilmesi amacıyla Erzurum-Van-Ağrı-Kars bölgesinde 2004-2008 yıllarında Oltu-Narman-İspir-Tortum yörelerinde genel ve tahkik jeokimyasal etütler, detay maden jeolojisi haritası ile sondajlı ve yarmalı arama çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda bakır ve altın açısından önemli olan İnanmış, Ayyıldız, Dutlu ve Mahmutçavuş sahalarının ruhsatları Genel Müdürlüğümüze kazandırılmıştır. Bu sahalarda yapılan sondajlı ve yarmalı arama çalışmalarında bakır ve altın açısından önemli zonlar ve değerler elde edilmiştir.

Sözü edilen endüstriyel ve metalik madenler dışında, Erzurum İli’nin büyük bir bölümünde yüzeyleyen Oligo-Miyosen yaşlı çökel birimler içerisinde linyit yatak ve zuhurları ortaya çıkartılmıştır. Bunlardan en önemlileri Horasan-Aliçeyrek, Oltu-Sütkans, ispir-Karahan, Oltu-Balkaya, Aşkale-Kükürtlü, Pasinler-Pekecik ve Hınıs-Zırnak yataklarıdır. Ayrıca ilde çok sayıda jeotermal alan da bulunmakta olup, Uzunahmet, Pasinler, Pasinler-Asboğa, Köprüköy, Ilıca, Horasan-Çermik bunlardan bazılarıdır. Uzunahmet jeotermal sahasında 35 oC sıcaklığa ve 3 l/s debiye sahip bir kaynak mevcuttur. Sudan herhangi bir şekilde yararlanılmamaktadır. Pasinler sahasından elde

edilen akışkan otel, hamam ve kaplıca tesislerinde kullanılmaktadır. Pasinler jeotermal alanındaki akışkanın yoğun demir oksit içermesinin nedeni, kontak halinde bulunduğu ve temas ettiği volkanik tüf bileşenleridir. Bu durumda sıcak suyu kullanmadan önce kısa bir süre dinlendirerek, tabana çöktürme şeklinde demir oksitten kurtulmak mümkün olabilir. Pasinler-Asboğa Sahasında 32ºC sıcaklığa ve 1 lt/sn debiye sahip Asboğa kaynağı bulunmaktadır. Bir havuzda toplanan sudan çamaşır yıkama ve banyo amaçlı yararlanılmaktadır. Köprüköy jeotermal alanında 2 adet kaynak bulunmaktadır. Bunlar, Kızılçermik ve Deliçermik kaynaklarıdır. Kızılçermik alanında 4 adet kaynak bulunmaktadır. Bunların sıcaklıkları 25–30ºC, toplam debileri ise 4 lt/sn olup, kaynaklar kullanılmamaktadır. Deliçermik kaynağının sıcaklığı 26ºC, toplam debisi 3 lt/sn’dir. Kaynak Pliyosen killerinin içinden yüzeylendiğinden çamur banyosu amacıyla kullanılmaktadır. Ilıca jeotermal alanında Kaplıca kaynağı 39ºC sıcaklığa ve 4 l/s debiye, İstasyon kaynağı, 33ºC sıcaklığa ve 1 lt/sn debiye, Kazutlar kaynağı ise 27ºC sıcaklığa ve 1 lt/sn debiye sahiptir. Sulardan kaplıca amaçlı yararlanılmaktadır. Horasan-Çermik jeotermal alanında Çermik kaynağı 45ºC sıcaklığa ve 3–5 lt/sn toplam debiye sahiptir. Su ilkel tesislerde kaplıca amaçlı kullanılmaktadır.

BAKIR-KURŞUN-ÇİNKO (Cu-Pb-Zn) İspir-Ulutaş (Vank) Kalkopirit-pirit-molibden Sahası

Tenör : % 0.31 Cu, % 0.022 Mo

Rezerv : 73.600.000 ton mümkün rezerv.

CİVA (Hg)

Narman (Soğurmak Köyü) Sahası

Tenör :Bilinmiyor.

Rezerv :Geçmiş yıllarda bir süre işletilmiş olan yatakta cıva dışında nikel, şelit, volfram mineralleşmesi de vardır.

DİYATOMİT (Dia)

Tortum-Taşbaşı Sahası

Tenör : Orta-iyi kalite

Rezerv : 50.000.000 ton muhtemel, 64.500.000 ton mümkün rezerv.

JİPS (Jips)

Aşkale (Bayburt Yolu), Oltu (Sabatuk Köyü), Narman (Beyler Köyü), Tortum (Karapınar)

Sahaları

Tenör

Rezerv

: % 98 CaSO4.2H2O

: 20.000.000 ton muhtemel rezerv.

KROM (Cr)

Aşkale-Canviran, Dencik, Pırnakapan, Saptıran ve Taşlıyayla Sahaları ve Palandöken-Toptepe sahası

Tenör

Rezerv

: %20-52 Cr2O3

: 300.000 ton görünür+muhtemel rezerv.

MANGANEZ (Mn)

Oltu-Inciköy Sahası

Tenör : % 51.6 Mn

Rezerv : 31.000 ton muhtemel rezerv.

MANYEZİT (Mag)

Aşkale Bölgesi

Tenör : % 45-46 MgO

Rezerv : 1.250 ton görünür, 389.000 ton muhtemel rezerv.

MERMER (Mr)

Karayazı-Şakirköy sahası

Kalite : Kaplama ve Döşeme için uygun nitelikli

Rezerv : 4.531.800 tın görünür rezerv.

İspir Sahası

Yörede mermer olarak değerlendirilebilecek volkanik ve magmatik kayaçların varlığı bilinmektedir. Mermer yatırımcıları için potansiyel alan teşkil edebilir.

PERLiT (Per)

Pasinler-Tımarköy, Maşatlık, Yeniköy, Tuztaşı ve Kotandüzü Perlit Sahaları

Tenör : Genleşme oranı 4.5-12(orta-iyi kalite)

Rezerv : Sahalarda toplam 116.552.147 ton görünür+muhtemel rezerv vardır.

Pasinler-Yukarı Kalbulaşlar Köyü Sahası

Tenör :Orta-iyi kalite

Rezerv : 91.034.000 ton mümkün+muhtemel rezerv.

ŞELİT (W)

Narman-Soğurma Köyü Zuhurları

Tenör

Rezerv

:Şelit, zinober ve nikel

:Zuhur olduğundan rezerve yönelik çalışma yoktur..

TUĞLA-KiREMiT (TğKi)

Ilıca, Aşkale ve Pasinler Sahaları

Kalite

Rezerv

: İyi

: 15.000.000 ton jeolojik rezerv.

LİNYİT

Rezerv (1000 ton) Analiz Sonuçları Eş değeri

Kullanım

İşletme

(1000 ton)

Saha

Genel

Kül

AID

Taş

Adı

Görünür Muhtemel Mümkün Toplam Kaynak

Potansiyel

İşletilebilir

Su % S % Petrol

Yeri

Şekli

Toplam

%

KCal/kg

Kömürü

Aliçeyrek

59.000

59.000

59.000

34,53

34,12

1484

8.756

12.508

Teshin

Açık

Kapalı

Aşkale

753

2.499

3.252

3.252

5,66

36,44

3,74

4500

1.463

2.091

Teshin

Kapalı

Kükürtlü

Oltu

1.277

2.094

3.371

3.371

11,76

40,89

2500

843

1.204

Teshin

Kapalı

Balkaya

Hınıs

33.000

33.000

28,59

30,39

1,60

2304

7.603

10.862

Teshin

Kapalı

Zırnak

İspir-

4.238

26,35

30,20

2479

1.677

2.395

Teshin

Kapalı

Karahan

Oltu

1.086

722

2.620

4.428

4.428

8,00

44,00

1,10

3100

1.373

1.961

Teshin

Kapalı

Sütkans

Sanayi

Pekecik

4.145

4.145

4.145

29,54

51,32

0,50

971

TOPLAM

66.354

9.460

2.620

74.196

33.000

107.196

21.715

31.021

JEOTERMAL

SICAK SU

DOĞAL ÇIKIŞ SONDAJ DEĞ.

JEOTERMAL ALAN ADI

Sıcaklık

Debi

Potansiyel

Sıcaklık

Debi

Potansiyel

KULLANIM ALANI

KURULU TESİS

DOĞAL ÇIKIŞ ADI

BEL.

(ºC)

(lt/sn.)

(MWt)

(ºC)

(lt/sn.)

(MWt)

Kaplıcada, kaplıca

PASİNLER

Pasinler

26-40

32

38-43

390

10,5

tesisi ve Pasinler

Kaplıca ve

*,**,***

ilçesinin kısmen

Otel

ısıtılmasında

Kaplıcada, kaplıca

ILICA

Ilıca

27-39

6

39

51

0,67

tesisi ve Ilıca ilçesinin

Kaplıca

*,**,***

kısmen ısıtılmasında

Yiğitler

33-56

14

1,23

Kaplıcada ve kaplıca

*,**,***

TEKMAN

tesisi ısıtılmasında

Gökoğlan

33

0,5

*,**,***

Meman

45,5

3

**

HORASAN

Hamzan

57

**

Çermik

45

5

**

UZUNAHMET

35

3

**

KÖPRÜKÖY

Kızılçermik-Deliçermik

26-31

7

**

DUMLU

Akdağ

28-33

8

**

ÇAT

Hölenk

32

4

**

OLUR

37

2

**

  • MTA, 1996. Türkiye Jeotermal Envanteri
  • MTA, 2005. Türkiye Jeotermal Kaynakları Envanteri
  • DPT, 2001. 8. Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik Özel İhtisas Komisyonu, Enerji Hammaddeleri Alt Komisyonu Jeotermal Enerji Çalışma Grubu raporu, Not: Sondajlardaki potansiyel değerleri, kuyuların ilk üretim debilerinin toplamına göre hesaplanmıştır.