ERZURUM İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

/ 14 Aralık 2017 / 342 / yorumsuz
ERZURUM İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

ERZURUM İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI
Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’da toprakları bulunan Erzurum ili Doğu Anadolu
Bölgesinin en büyük ilidir. Palandöken Dağı eteklerinde kurulan il, son yıllarda kış turizmi açısından
büyük önem kazanmıştır. Çifte Minare ve Yakutiye gibi Selçuklu Döneminin önemli mimari eserlerini
de barındıran Erzurum ili Türkiye’nin en uzun kayak pisti olan Palandöken Dağları ile günümüzde
önemli bir turizm potansiyeli taşımaktadır.
Erzurum ili, Pontid ve Anatolid tektonik bölgeleri arasında, Doğu Anadolu Yığışım Karmaşığı
içerisinde, Balkanlardan Türkiye’nin doğusuna ve buradan da İran’a uzanan önemli bir metalojenik
kuşak içerisinde yer almaktadır. Bölgede izlenen volkanik ve plütonik kayaçlar baz metal (Cu-Pb-ZnSn)
ve epitermal yataklar (Au-Ag-Sb-As) açısından önem arz etmektedir.
Genel Müdürlüğümüzün Erzurum ili ve yakın çevresinde yaptığı çalışmalar sonucunda
önemli metalik maden ve endüstriyel hammadde yatak ve zuhurları ortaya çıkarılmıştır.
Metalik madenler bakımından ildeki en önemli metalik madenler bakır, molibden, krom ve
civa cevherleşmeleridir. İldeki önemli bakır-molibden cevherleşmesi İspir ilçesinde % 0.31 Cu ve
% 0.022 Mo tenöre ve 73.600.000 ton muhtemel rezerve sahip Ulutaş (Vank) Cu-Mo
cevherleşmedir. Narman ilçesinde bulunan civa yatağı geçmiş yıllarda bir süre işletilmiştir. Aşkale
ilçesi ile Palandöken silsilesi krom bakımından önemli potansiyele sahiptir. Buradaki toplam krom
rezervi yaklaşık 300.000 tonun üzerindedir. Bu rezervin 200-250 bin tonu işetilmiştir.
Endüstriyel hammaddeler bakımından Erzurum ili özellikle jips, perlit, tuğla-kiremit ve
mermer açısından önem arz etmektedir. Ilıca, Aşkale ve Pasinler ilçeleri tuğla-kiremit ve perlit
bakımından önemli potansiyellere sahiptir. Bu ilçelerde iyi kalitede toplam 15 milyon ton jeolojik
tuğla-kiremit rezervi bulunmaktadır. Pasinler ilçesi ise özellikle perlit bakımında zengin rezerve
sahiptir. İlçede genleşme oranı 4.5 ile 12 arasında değişen yaklaşık 117 milyon ton
görünür+muhtemel perlit rezervi bulunmaktadır. Jips yatakları il genelinde genellikle Oltu, Aşkale,
Narman ve Tortum ilçelerinde yoğunlaşmıştır. Buralardaki toplam rezerv 20 milyon ton civarındadır.
İspir ilçesinde mermer olarak değerlendirilebilecek potansiyele sahip volkanik ve magmatik
kayaçların varlığı bilinmektedir. Karayazı ilçesinde de Şakirköy sahasında kaplama ve döşeme taşı
olarak kullanılabilecek nitelikte 4.531.800 ton görünür mermer rezervi bulunmaktadır.
Bunların dışında Oltu ilçesindeki üst Kretase yaşlı birimlerde siyah renkli, parlak, organik
kökenli ve süs eşyası olarak kullanılan, adını da Oltu ilçesinden alan oltutaşı ilin bir diğer doğal
zenginlik kaynağı olarak göze çarpmaktadır. Oltutaşı ile ilgili ilçede gelişmiş bir sektör bulunmaktadır.
Oltu Meslek Yüksek Okulunda da buna ilişkin bilimsel çalışmalar yapılmaktadır.
Genel Müdürlüğümüz tarafından geçmiş yıllarda Oltu-Olur, Pasinler-Tekman ve TortumNarman
yörelerinde gerçekleştirilen genel jeokimyasal prospeksiyon çalışmaları sonucunda birinci
derecede önemli baz metal anomalileri tespit edilmiştir. Bu anomali sahalarının baz ve değerli
metaller açısından değerlendirilmesi amacıyla Erzurum-Van-Ağrı-Kars bölgesinde 2004-2008
yıllarında Oltu-Narman-İspir-Tortum yörelerinde genel ve tahkik jeokimyasal etütler, detay maden
jeolojisi haritası ile sondajlı ve yarmalı arama çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda bakır
ve altın açısından önemli olan İnanmış, Ayyıldız, Dutlu ve Mahmutçavuş sahalarının ruhsatları Genel
Müdürlüğümüze kazandırılmıştır. Bu sahalarda yapılan sondajlı ve yarmalı arama çalışmalarında
bakır ve altın açısından önemli zonlar ve değerler elde edilmiştir.
Sözü edilen endüstriyel ve metalik madenler dışında, Erzurum İli’nin büyük bir bölümünde
yüzeyleyen Oligo-Miyosen yaşlı çökel birimler içerisinde linyit yatak ve zuhurları ortaya çıkartılmıştır.
Bunlardan en önemlileri Horasan-Aliçeyrek, Oltu-Sütkans, ispir-Karahan, Oltu-Balkaya, AşkaleKükürtlü,
Pasinler-Pekecik ve Hınıs-Zırnak yataklarıdır. Ayrıca ilde çok sayıda jeotermal alan da
bulunmakta olup, Uzunahmet, Pasinler, Pasinler-Asboğa, Köprüköy, Ilıca, Horasan-Çermik
bunlardan bazılarıdır. Uzunahmet jeotermal sahasında 35 o
C sıcaklığa ve 3 l/s debiye sahip bir
kaynak mevcuttur. Sudan herhangi bir şekilde yararlanılmamaktadır. Pasinler sahasından elde
edilen akışkan otel, hamam ve kaplıca tesislerinde kullanılmaktadır. Pasinler jeotermal alanındaki
akışkanın yoğun demir oksit içermesinin nedeni, kontak halinde bulunduğu ve temas ettiği volkanik
tüf bileşenleridir. Bu durumda sıcak suyu kullanmadan önce kısa bir süre dinlendirerek, tabana
çöktürme şeklinde demir oksitten kurtulmak mümkün olabilir. Pasinler-Asboğa Sahasında 32ºC
sıcaklığa ve 1 lt/sn debiye sahip Asboğa kaynağı bulunmaktadır. Bir havuzda toplanan sudan
çamaşır yıkama ve banyo amaçlı yararlanılmaktadır. Köprüköy jeotermal alanında 2 adet kaynak
bulunmaktadır. Bunlar, Kızılçermik ve Deliçermik kaynaklarıdır. Kızılçermik alanında 4 adet kaynak
bulunmaktadır. Bunların sıcaklıkları 25–30º
C, toplam debileri ise 4 lt/sn olup, kaynaklar
kullanılmamaktadır. Deliçermik kaynağının sıcaklığı 26ºC, toplam debisi 3 lt/sn’dir. Kaynak Pliyosen
killerinin içinden yüzeylendiğinden çamur banyosu amacıyla kullanılmaktadır. Ilıca jeotermal
alanında Kaplıca kaynağı 39ºC sıcaklığa ve 4 l/s debiye, İstasyon kaynağı, 33ºC sıcaklığa ve 1 lt/sn
debiye, Kazutlar kaynağı ise 27ºC sıcaklığa ve 1 lt/sn debiye sahiptir. Sulardan kaplıca amaçlı
yararlanılmaktadır. Horasan-Çermik jeotermal alanında Çermik kaynağı 45ºC sıcaklığa ve 3–5 lt/sn
toplam debiye sahiptir. Su ilkel tesislerde kaplıca amaçlı kullanılmaktadır.
BAKIR-KURŞUN-ÇİNKO (Cu-Pb-Zn)
İspir-Ulutaş (Vank) Kalkopirit-pirit-molibden Sahası
Tenör : % 0.31 Cu, % 0.022 Mo
Rezerv : 73.600.000 ton mümkün rezerv.
CİVA (Hg)
Narman (Soğurmak Köyü) Sahası
Tenör :Bilinmiyor.
Rezerv :Geçmiş yıllarda bir süre işletilmiş olan yatakta cıva dışında nikel, şelit, volfram
mineralleşmesi de vardır.
DİYATOMİT (Dia)
Tortum-Taşbaşı Sahası
Tenör : Orta-iyi kalite
Rezerv : 50.000.000 ton muhtemel, 64.500.000 ton mümkün rezerv.
JİPS (Jips)
Aşkale (Bayburt Yolu), Oltu (Sabatuk Köyü), Narman (Beyler Köyü), Tortum (Karapınar)
Sahaları
Tenör : % 98 CaSO4.2H2O
Rezerv : 20.000.000 ton muhtemel rezerv.
KROM (Cr)
Aşkale-Canviran, Dencik, Pırnakapan, Saptıran ve Taşlıyayla Sahaları ve Palandöken-Toptepe
sahası
Tenör : %20-52 Cr2O3
Rezerv : 300.000 ton görünür+muhtemel rezerv.
MANGANEZ (Mn)
Oltu-Inciköy Sahası
Tenör : % 51.6 Mn
Rezerv : 31.000 ton muhtemel rezerv.
MANYEZİT (Mag)
Aşkale Bölgesi
Tenör : % 45-46 MgO
Rezerv : 1.250 ton görünür, 389.000 ton muhtemel rezerv.
MERMER (Mr)
Karayazı-Şakirköy sahası
Kalite : Kaplama ve Döşeme için uygun nitelikli
Rezerv : 4.531.800 tın görünür rezerv.
İspir Sahası
Yörede mermer olarak değerlendirilebilecek volkanik ve magmatik kayaçların varlığı
bilinmektedir. Mermer yatırımcıları için potansiyel alan teşkil edebilir.
PERLiT (Per)
Pasinler-Tımarköy, Maşatlık, Yeniköy, Tuztaşı ve Kotandüzü Perlit Sahaları
Tenör : Genleşme oranı 4.5-12(orta-iyi kalite)
Rezerv : Sahalarda toplam 116.552.147 ton görünür+muhtemel rezerv vardır.
Pasinler-Yukarı Kalbulaşlar Köyü Sahası
Tenör :Orta-iyi kalite
Rezerv : 91.034.000 ton mümkün+muhtemel rezerv.
ŞELİT (W)
Narman-Soğurma Köyü Zuhurları
Tenör :Şelit, zinober ve nikel
Rezerv :Zuhur olduğundan rezerve yönelik çalışma yoktur..
TUĞLA-KiREMiT (TğKi)
Ilıca, Aşkale ve Pasinler Sahaları
Kalite : İyi
Rezerv : 15.000.000 ton jeolojik rezerv.