Erzurum Şehri’nde Mahalle İsimlerinin Kökenleri

/ 28 Aralık 2017 / 3.310 / yorumsuz
Erzurum Şehri’nde Mahalle İsimlerinin Kökenleri

 

Erzurum Şehri’nde Mahalle İsimlerinin Kökenleri

Erzurum Şehri’nin tarihi hakkında genel değerlendirmeler yapıldıktan sonra, günümüzde kullanılan mahalle isimlerinin de kaynağı hakkında bilgiler vermenin doğru olduğu düşünülmektedir. Bu amaçla özellikle şehrin tarihi çekirdeğini oluşturan Yakutiye İlçesi’ndeki mahalle adlarının bir kısmı değerlendirilerek, mahalle isimlerinin kaynağını nereden aldığı belirtilmeye çalışılmıştır. Değerlendirme esnasında da mahalle isimlerinin özellikle, o mahallede bulunan tarihi camilerin veya tarihi mekânların ismi ile anıldığı dikkat çekmektedir. Ayaz Paşa Mahallesi, adını 1545-1549 yılları arasında Erzurum Beylerbeyi olan Ayas Paşa’nın yaptırdığı camiden almaktadır. Günümüzde Taşmağazalar’dan Menderes Caddesi’ne

doğru bağlantıyı sağlayan konumda bulunmaktadır.

Şehrin en büyük mahallelerinden birisi Cami-i Kebir33 Mahallesi’dir. Ulu Camii ve çevresini içine alan mahalle34, şehrin tarihi çekirdeğini bünyesinde barındırdığı için tarihi ve kültürel açıdan önemini korumaktadır.

Gürcükapı Mahallesi, şehrin, kale şehir halinde olduğu yıllarda, şehre giriş ve çıkışın sağlandığı kapılardan birisinin ismini almıştır. Günümüzde o mahallede bulunan camiye de Gürcükapı Camii denilmektedir. Ancak cami, Erzurum’daki Yeniçeri Ağası Zakreci Ali Ağa tarafından yaptırılmıştır ve asıl ismi Ali Ağa Camii’dir.35 Mahalle, günümüzde Bankalar Caddesi ile Kongre Caddesi arasında bulunan yerleşmeleri içermektedir.

Bakırcı Mahallesi’de diğer birçok mahallede olduğu gibi cami ismi ile eşleştirilmiştir. 1720 yılında dönemin Erzurumlu zenginlerinden olan Bakırcı Mustafa Ağa tarafından yaptırılan36 camiden dolayı mahalleye de Bakırcı Mahallesi adı verilmiştir.

Erzincankapı yakınlarındaki Karaköse Mahallesi ismi yerine bu mahalleye eskiden Kara Kilise veya Kara Kenise adı verilmiştir. Kara Kilise ismini ise bu mahallede bulunan kiliseden almıştır. Ancak Kara Kilise ismi değiştirilmiş ve günümüzde Karaköse Mahallesi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Mumcu Caddesi’nin doğusunda ve Lala Mustafa Paşa Camii’nin kuzeyindeki yerleşmeleri kapsamaktadır.

33 Kebir: Kebir, büyük, yüce anlamında olup Allah’ın kâinatı hüküm ve kudretiyle idare eden, her şeyi hükmü altına alan olduğunu belirtir ve pek büyük demektir.

34 Bilgehan Pamuk, XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri Erzurum, IQ Yayınları, İstanbul 2006, s.108.

35 Konyalı, Anıtları, Kitabeleri….. ,s.206.

36 Bilgehan Pamuk, XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri Erzurum, IQ Yayınları, İstanbul 2006, s.109.

Cumhuriyet Caddesi’nin güneye doğru açılan bağlantılarından biriside günümüzde Yakutiye Belediye binasının önünden güneye doğru ilerleyen yol üzerindeki İbrahim Paşa Camii’nin merkez kabul edildiği İbrahim Paşa Mahallesi’dir. İbrahim Paşa Camii 1748 yılında dönemin Erzurum Valisi Hacı İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Hacı İbrahim Paşa, kendi adına yaptırdığı caminin dışında Erzurum’un bilinen çeşmelerinden olan Yazıcızade Çeşmesi ve Dört Güllü Çeşmesi’ni de yaptırarak Erzurum halkının hizmetine sunmuştur. İbrahim Paşa Mahallesi içerisinde; Hükümet Meydanı, İbrahim Paşa Camii, Taş Ambarlar ve eski Hükümet Konağı’nı da barındırmaktadır. Cumhuriyetin ilk yıllarında bünyesinde Karadeniz Havuzu adı verilen rekreasyonel bir mekânı da barındıran önemli bir mahalledir.

Mirza Mehmed tarafından yaptırılan mescitten ismini alan Mirza Mehmet Mahallesi339, günümüzde Kurşunlu Camii ve Medresesi ile Erzurum Şehri’nin ayakta olan en eski evi Zırnıklı Vehbi Bey Evi’ni de içerisinde barındırmaktadır. İç Kale’nin kuzeyinde yer almakta olup şehrin en eski mahallelerinden birisidir.

Şeyhler Mahallesi de diğer birçok mahallede olduğu gibi ismini aynı adla anılan camiden almıştır. Şeyhler Camii, 1767 yılında Habip Mehmet Efendi tarafından yaptırılmıştır. Ardından Hasankaleli İbrahim Hakkı Hazretlerinin oğlu Fehim Efendi tarafından, namaz vakitlerini belli etmek amacıyla minaresine bir güneş saati yapılmıştır.37 Günümüzde bünyesinde Şeyhler Camii ve Şeyhler Mescidi ile birlikte tarihi Askeri Hamam’ı da barındıran köklü mahallelerden birisidir.

Muratpaşa Mahallesi, ismini Erzurum Beylerbeyi Murat Paşa tarafından yaptırılan camiden almaktadır. Mahalle şehrin kale şehir halinde olduğu yıllarda giriş çıkışların sağlandığı Erzincankapı yakınlarındaydı. Günümüzde de, Saray Bosna Caddesi’nin doğusunda Erzincankapı ile Vani Efendi Mahallesi arasındaki yerleşmeleri içerisinde barındırmaktadır.

Vani Efendi Mahallesi ise Vânî Mehmet Seyyid Efendi tarafından 1670 yılında yaptırılan camiden38 ismini almıştır. Vani Mehmet Efendi Van’dan gelip Anadolu’nun çeşitli yerlerinde din eğitimi verdiği için doğduğu yere atfen Vani lakabı ile tanınmıştır.39 Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde de ismi zikredilen Vani Efendi, Evliya Çelebi tarafından sanki ikinci Numan (Ebu Hanife), manalar denizi, seçkin insan40 gibi güzel sıfatlar ile tanıtılmış ve Lala Mustafa Paşa Camii’nde yaptığı sohbetler ile halkı aydınlattığından bahsetmiştir. Mahalle bugün Saray Bosna Caddesi ile Şeyhler Mahallesi arasında kalan yerleşmeleri içermektedir.

37 Hamza Gündoğdu, “Geçmişten Günümüze Erzurum ve Çevresindeki Kalıntılar”, Şehri Mübarek Erzurum, Erzurum Belediyesi Kültür Yayınları No:1, Erzurum 1987, s.157.

38 Vani Efendi Mahallesi, Erisim Tarihi:13.12.2013, http://puskulcu.blogspot.com/2008/11/vani-efendi-camii.html

39 Vani Efendi Mahallesi, Erişim Tarihi:13.12.2013, http://tr.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n%C3%AE_ Mehmed_Efendi

40 Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Bursa-Bolu-Trabzon-Erzurum- Azerbaycan-Kafkasya- Kırım-Girit, (Çev.: Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, s.240.

Günümüzde Köse Ömer Mahallesi olarak bilinen mahalle de, ismini 1771 yılında yaptırılan41 Köse Ömer Ağa Camii’nden almaktadır. Günümüzde, içerisinde Nazik Çarşı’yı ve Tarihi İki Göbek Hamamı’nı barındıran mahalle Erzurum Şehri’nin en eski yerleşmelerinden birisidir.

Ali Paşa Mahallesi, ismini 1566 yılında Erzurum Valisi olan Ali Paşa tarafından yaptırılan Ali Paşa Camii’nden almıştır. Günümüzde Erzurum Kongresi Binası’nı da içerisinde barındıran mahalle tarihi yerleşmelerden biridir.

1668-1670 yılları arasında Erzurum Valiliği yapmış olan Kasım Paşa’nın42 kendi adına

yaptırmış olduğu caminin adı da bugün Kasım Paşa Mahallesi olarak bilinen yerleşmenin çekirdeğini oluşturmaktadır.

Mahallebaşı’nın güneybatısında bulunan Kadana Mahallesi’de adını Kadanazade İsmail Efendi tarafından 1743 yılında yaptırılan Kadana Camii’nden almaktadır.

Erzurum Şehri’nin tarihi mahallelerinden biride Veyis Efendi Mahallesi’dir. Mahalle ismini vakıf kayıtlarına göre 1701 yılında yapılmış olan Veyis (Veysi) Efendi Camii’nden almaktadır.43 Caminin kim tarafından yaptırıldığına dair bir kayıt elde edilemediği için, kim tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir.

Saltukoğlu Sultan Melik tarafından yaptırılan mescitten ismini alan Sultan Melik Mahallesi, Tebrizkapı varoşundaki44 eski mahallelerdendi. Günümüzde de aynı isimle anılan mahalle; kalenin güneyinde Çifte Minareli Medrese ile Palandöken Caddesi’nin arasındaki yerleşmeleri kapsamaktadır.45

Kırmacı Mahallesi, Hacı Ömer Ağa adlı bir şahıs tarafından vakfedilen Kırmacı Camii’den adını almıştır. Günümüzde, Sultan Melik Mahallesi’nin kuzeyinden başlayarak Karayollarına kadar devam eden yerleşmeleri içermektedir.46

Gavurboğan ismi ile anılan mahalle ise farklı bir özelliğe sahiptir. Erzurum’u 1856 yılında işgale gelen Rus ordusunu ellerindeki balta ve satırla durdurdukları için, dönemin valisi Feyzullah Paşa tarafından ‘Gavurboğan’ unvanı verilen mahallenin adı,47 günümüzde

41 Konyalı, Anıtları, Kitabeleri….. ,s.225.

42 Gündoğdu, “Geçmişten Günümüze Erzurum… s.162.

43 Konyalı, Anıtları, Kitabeleri….. ,s.270.

44 Tebriz Kapısı Varoşu: Darağacı Mahallesi’nden Gümüşlü Kümbete kadar uzanan varoş evlerinin bulunduğu bölge. Bkz: Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Bursa-Bolu- Trabzon-Erzurum-Azerbaycan- Kafkasya-Kırım-Girit, (Çev.: Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, s.244. Darağacı Mahallesi: günümüzdeki Hacı Cuma Mahallesi’nin bulunduğu yerdedir. Suçluların idam edildiği mekân olduğu için Darağacı Mahallesi adı verilmiştir. Bkz. Bilgehan Pamuk, XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri Erzurum, IQ Yayınları, İstanbul 2006, s.109.

45 Mahalle İsimleri: Erişim Tarihi: 02.01.2012, http://www.erzurumgazetesi.com.tr/haber/Her- Mahallenin-ayri-hikayesi- var/43450

46 Gündoğdu, “Geçmişten Günümüze Erzurum …”, s.164.

47 Mahalle İsimleri: Erişim Tarihi: 02.01.2012, http://www.aktifhaber.com/gavurbogan-mahallesi-kentsel-donusum-kurbani- 530115h.htm

değiştirilmesi için Belediye Meclisinde verilen tekliflere rağmen değiştirilmemiş ve aynı isimle kullanılmaya devam edilmiştir.

Şehrin merkezi kısımlarından birisi üzerinde bulunan Narmanlı Mahallesi’de, diğer birçok mahallede olduğu gibi ismini aynı adı taşıyan Narmanlı Camii’nden almıştır. Mahallenin ismi Osmanlı dönemi kayıtlarına göre Nâmervani Mahallesi48 olarak da bilinmektedir. Tebrizkapı Caddesi civarında Narmanlı Hacı Yusuf Efendi tarafından 1738 yılında yaptırılmış49 olan camiden dolayı günümüzde, caminin etrafındaki yerleşmelere Narmanlı Mahallesi adı verilmiştir.

Taş Mescit Mahallesi’de diğer birçok mahallede olduğu gibi adını aynı isimli camiden almaktadır. Taş Mescit Camii’nin, 1764 tarihli bir vakfiye kaydı ile o tarihte yapıldığı anlaşılmaktadır.50 Hacı Cuma, Narmanlı ve Veyis Efendi Mahalleleri arasında yer alan mahalle, Erzurum Şehri’nin tarihi mahallelerinden birisidir.

Hacı Cuma Mahallesi olarak isimlendirilen mahalle de, içerisinde bulunan camiden ismini alan yerleşim birimlerinden birisidir. Hacı Cuma Cami 1630 yılında Karayazıcızade Abdullah İbn-i Seyit Ahmet tarafından yaptırılmış51 ve ahşap tavanlı yapılaşması ile son derece dikkat çeken bir cami olarak günümüze kadar sağlam bir şekilde ayakta durabilmiştir. Günümüzde Kadana Mahallesi ile Cedit Mahallesi arasında yer almaktadır.

Cedit Mahallesi ise XVII. Yüzyılda Osmanlılar döneminde kurulmuş olan tarihi mahallelerden birisidir. Mahalle şehrin kale şehir olduğu dönemlerde Gürcü Kapısı’nın varoşlarında52 kurulmuştur.53 Mahallede Cedit Cami adıyla bir de cami inşa edilmiştir. Mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait olan Cami, Hacı Mennan Vakfı adına kayıtlıdır. Yapının inşa tarihi Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivindeki tescil fişinde H.1090 (M 1679) olarak yer almaktadır.54 Günümüzde de aynı isimle anılan mahalle Taş Mağazalar ve etrafındaki sokakları içerisinde barındırmaktadır.

Hasan-ı Basri Mahallesi ise ismini Hasan-ı Basri Hazretleri’nden almaktadır. Mahalle Osmanlı döneminde kurulan mahallelerden birisidir. Eski kale şehir döneminde Tebriz Kapısı’nın varoşlarında kurulmuş olan en eski mahallelerden olan yerleşim birimi, günümüzde

48 Kenan Çetin, Erzurum’un XIX. Yüzyıl Tarihi Coğrafyası (Erzurum Merkez Ova ve Pasin-i Ulya), (Yayınlanmamış Doktora Tezi) Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum 1998, s.253.

49 Konyalı, Anıtları, Kitabeleri….. ,s.255.

50 Konyalı, Anıtları, Kitabeleri….. ,s.259.

51 Hacı Cuma Cami, Erişim Tarihi: 13.12.2013, http://www.erzurumgazetesi.com.tr/haber/Inanc-ve-Sanat- Camilerde- butunlesti/41349

52 Gürcü Kapısı Varoşu: Kalenin kuzeyinde kalan yoğun olarak ticaret merkezlerinin bulunduğu ve etrafında da varoşların yerleştiği geniş yerleşim alanı. Bkz: Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Bursa-Bolu- Trabzon-Erzurum-Azerbaycan-Kafkasya-Kırım-Girit, (Çev.: Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, s.244.

53 Bilgehan Pamuk, XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri Erzurum, IQ Yayınları, İstanbul 2006, s.109.

54 Cedit Mahallesi, Erişim Tarihi:13.12.2013, http://www.artibirproje.com/Sayfa.aspx?Pid=18

Palandöken Caddesi’nin doğusundaki bölgeleri kapsamaktadır. Özellikle TOKİ tarafından yapılan siteler ve Erzurum Büyükşehir Belediyesi’nin yaptığı yol düzenlemeleri ile birlikte modern bir şehir yerleşmesi haline getirilmektedir.

Erzurum’da yaşamış olan değerli zatlardan olan Mehdi Baba’nın defnedilmiş olduğu Mehdi Baba Mahallesi, ismini Mehdi Baba’dan almıştır.55 Günümüzde Mehdi Efendi Mahallesi olarak isimlendirilmiş olan mahalle Narmanlı Cami’nin güneydoğusunda Hasan-ı Basri Mahallesi’nin ise kuzeyinde yer almaktadır. Narmanlı Cami’den Kars Kapıya doğru güneydoğu istikametinde giden yol üzerindedir.

Gez Mahallesi de Osmanlı Döneminde kurulmuş olan eski mahallelerden birisidir. Şehrin kale surları ile çevrili olduğu dönemde Erzincan Kapısı’nın kuzeybatısında kurulmuştur.56 Mahalle günümüzde aynı isimle anılmaktadır ve eski Numune Hastanesi, Gez Camii, Erzurum Lisesi gibi önemli merkezleri bünyesinde barındırmaktadır.

Derviş Ağa Mahallesi de diğer birçok mahallede olduğu gibi ismini içerisinde yer alan camiden almıştır. Derviş Ağa Camii, Hacı Derviş İbrahim Ağa tarafından 1717-1718 yıllarında Erzurum ili merkezinde yaptırılmış, Osmanlı mimarisi özelliklerine sahip tarihi bir camidir.57 Günümüzde aynı isimle mahalle olarak anılan yerleşme Erzurum şehrinin eski yerleşim birimlerinden biridir.

Dere Mahallesi ise Palandöken Dağı’ndan kaynağını alarak kuzey isimdir. Eskiden üzerinde Murat Paşa Köprüsü, Çaykara Köprüsü ve tarihi Fil Geçti Köprüsü’nün58 yer aldığı derenin etrafındaki mahalledir.

Çortan Mahallesi ise, günümüzde Pelit Meydanı’nın hemen güneydoğu kesiminde Çortan Cami’nin de içerisinde yer alan Bakırcı Cami’nin hemen kuzeyindeki yerleşim birimine verilen addır. Çortan, su çıkarılan kuyu, su akıtan ağaç ve su akıtılan boru anlamlarına da gelmektedir. Dolayısıyla cami ve mahalleye verilen çortan ismi ile su kuyusu arasında da bağlantı kurulabilir.

Emir Şeyh Mahallesi ise ismini mahalle sınırları içerisinde yer alan Emir Şeyh Türbesi’nden almıştır. Türbenin kime ait olduğu çok net ifade edilememekle birlikte 1179-1180 yılları arasında Saltukoğlu Sultan Mehmet Kızılarslan zamanında inşa edildiği düşünülmektedir.59 Mahalle günümüzde Çifte Minareler’in güneydoğusunda bulunmakta ve şehrin tarihi ve turistik mekanlarının bir kısmını bünyesinde barındırmaktadır.

55 Bilgehan Pamuk, XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri Erzurum, IQ Yayınları, İstanbul 2006, s.110.

56 Bilgehan Pamuk, XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri Erzurum, IQ Yayınları, İstanbul 2006, s.110.

57 Derviş Ağa Camii: Erişim Tarihi:13.12.2013 http://tr.wikipedia.org/wiki/Erzurum_ Dervi%C5%9F_A%C4%9Fa_Camii

58 Murat Küçükuğurlu, Erzurum Belediyesi Tarihi II, Dergâh Yayınları, Erzurum Kitaplığı:27, İstanbul 2011, s.184.

59 Emirşeyh Türbesi: Erişim Tarihi:13.12.2013, http://www.haberler.com/emir-seyh-cami-turbesi-ve-cesme-artik-ozgur- 4659797-haberi/

1924 yılı içerisinde 13 Mayıs, 06 Eylül ve 13 Eylül tarihlerinde olmak üzere tam üç kez üst üste depremlere maruz kalan Erzurum, büyük tahribatlarla karşılaşmıştır.60 Bu felaketlerden sonra Atatürk’ün ikinci Erzurum ziyareti gerçekleşmiştir. Bu ziyareti esnasında Atatürk’ü karşılayan Belediye Başkanı Nazif Bey (Dumlu)61 şehrin en önemli caddesinin açılışını yapmasını Atatürk’ten rica etmiştir ve caddeye Gazi Kemal Caddesi ismi verilmek istenmiştir. Ancak bu isteğe Atatürk şöyle bir cevap vermiştir: “Ben faniyim, ama Cumhuriyetimiz ebediyen yaşayacaktır. Caddeye Cumhuriyet adının verilmesi daha uygun olur.”62 diyerek bugünkü Cumhuriyet Caddesi’nin de ismini bizzat kendisi vermiştir.

 

Sonuç

Erzurum Şehri’ndeki yer adlarının değerlendirildiği bu çalışmada öncelikle Erzurum Şehri’nin isim kökeni üzerinde durulmuştur. Kentin tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin yönetimi altında bulunması ve her medeniyetin de kendi kültürel değerleri doğrultusunda isimler vermeye çalışması sonucunda birçok isim kullandığı görülmektedir. Kentin isimlendirmelerinde genellikle beşeri faktörler öncelik alırken Romalıların en yüksek yeri anlamına gelen Arx Romanorum ismi ise coğrafi kökenli bir isimlendirme olarak görülmektedir. Şehirde ulaşılabilen kaynaklara göre yirmibir farklı isim verildiği anlaşılmaktadır.

Erzurum Şehri’ndeki mahalle isimlerinde dikkati çeken unsur ise özellikle cami ya da türbeler ile bağlantılı olduklarıdır. Genellikle camilere yaptıran kişilerin adları verilmiştir ve bu isimler günümüzde ise mahallelere verilerek tarihi değerlere ve zenginliklere önem verilmiştir. Bunun dışında mesleklerle ilgili adlandırmalarında olduğu görülmektedir. Meslek gruplarının bir arada bulunduğu mahalleler o meslek dalının ismi ile anılır olmuştur (Kavaflar, Kevelciler vb.). Ayrıca bu mahalle isimlerinin geçmiş dönemlerde de kullanılıyor olması ve halkın bu konuda alışkanlıklarının olması da yerel yönetimler tarafından dikkate alınarak aynı şekilde kullanılmıştır.

60 Hüseyin Kalemli, “1924 Erzurum Depreminde Yurtdışından Yapılan Yardımlar”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı:14, Erzurum 2010, s.2.

61 Belediye Başkanı: http://www.erzurum.bel.tr/municipality.asp?ky=43, Erişim Tarihi:18.09.2011.

62 Şaban Ortak, “1924 Erzurum Depremi ve Reis-i Cumhur Gazi Mustafa Kemal’in İkinci Erzurum Gezisi”, Atatürk Dergisi, 3(2), Erzurum 2002, s:196.

KAYNAKÇA

Abdurrahim Şerif Beygu, Erzurum Tarihi-Anıtları-Kitabeleri, Bozkurt Basımevi, İstanbul 1936.

Abdurrezak Türk, Erzurum’un Kandilleri, Arı Sanat Yayınları No:203, Araştırma-İnceleme:40, İstanbul 2014.

Ali AÇIKEL, “Artukabad Kazası Yer Adları (1455-1600)”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 20, Sayı:2, ss.181-202, Ankara 2003.

Ali Akar, “Renge Bağlı Yer Adlandırmalarında Muğla Örneği”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı:20, ss.51-63, Muğla 2006.

Ali Başkaya, XX. Yüzyıl Erzurum Tarihi ve İnanç Coğrafyası, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı Elazığ 1997.

Alparslan Aliağaoğlu, Alper Uzun, “Şehirsel Toponimi (Hodonimi): Türkiye için Bir Tipoloji Denemesi”, Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Coğrafi Bilimler Dergisi, Cilt:9, Sayı:2, ss.123-133, Ankara 2011.

Bilge Umar, Türkiye’de ki Tarihsel Adlar, İnkılap Yayınevi, İstanbul 1993.

Bilgehan Pamuk, XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri Erzurum, IQ Yayınları, İstanbul 2006, s.33. Cemal Arif Alagöz, “Türk Yer Adları Üzerine Bazı Düşünceler”, Türk Yer Adları Sempozyumu Bildirileri, Turizm Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları No:60, Ankara

1984.

Cumhuriyetin Ellinci Yılında Erzurum, 1973 İl Yıllığı, Erzurum 1974.

El-Belazuri, Fütûhu’l Büldân, (Çev.: Mustafa Fayda), Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları:707, Temel Eserler Dizisi:124, Ankara 1987.

Enver Konukçu, “Tarihte Erzurum”, Şehri Mübarek Erzurum, Erzurum Belediyesi Kültür Yayınları No:1, Yorum Matbaacılık Ankara 1989.

Enver Konukçu, Selçuklulardan Cumhuriyet’e Erzurum, Yükseköğretim Kurulu Matbaası Yayınları, Ankara 1992.

Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Bursa-Bolu-Trabzon- Erzurum- Azerbaycan-Kafkasya-Kırım-Girit, (Çev.: Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.

Hamza Gündoğdu, “Geçmişten Günümüze Erzurum ve Çevresindeki Kalıntılar”, Şehri Mübarek Erzurum, Erzurum Belediyesi Kültür Yayınları No:1, Erzurum 1987.

Hayati Doğanay, “Erzurum’da Gecekondulaşma Sorunu ve Başlıca Çözüm Yolları”, Coğrafya Makaleleri, Atatürk Üniversitesi Yayınları No:55, Edebiyat Kesimi Yayınları No:37, Coğrafya Bölümü Yayınları No:3, Erzurum 1988, 136-164.

Hayati Doğanay, “Erzurum’un Genel Coğrafi Özellikleri”, Şehri Mübarek Erzurum, Erzurum Belediyesi Kültür Yayınları:1, ss.243-354.Yorum Matbaacılık, Ankara 1989,

Hayati Doğanay, Abdullah Köse, Mustafa Girgin, Hakkı Yazıcı, İbrahim Güner, İhsan Bulut, “Pasinler İlçesinin Başlıca Coğrafi Özellikleri”, Tarihte ve Günümüzde Hasankale, Nil Yayınları, İzmir 1997.

Hayati Doğanay, Erzurum’un Şehirsel Fonksiyonları ve Başlıca Plânlama Sorunları, Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Doçentlik Tezi, Erzurum 1983.

Hayati Doğanay, Türkiye Beşeri Coğrafyası, Pegem Akademi Yayınları, Ankara 2014.

Hilmi Karaboran, Türk Yer Adlan Sempozyumu Bildirileri, Kültür ve Turizm Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayımlan 60, Seminer, Kongre Bildirileri, Ankara 1984.

Hüseyin Kalemli, “1924 Erzurum Depreminde Yurtdışından Yapılan Yardımlar”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı:14, Erzurum 2010.

İbrahim Altunışık, Coğrafi Bakımdan Batman İli Yer Adları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2009.

İbrahim Güner, Mustafa Ertürk, “Türkiye İl Merkezi Kent Adlarının Kaynakları Üzerine Bir Araştırma”, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı:12, ss.39-62, Muğla 2004.

İbrahim Hakkı Konyalı, Abideleri ve Kitabeleri ile Erzurum Tarihi, Erzurum Tarihini Araştırma ve Tanıtma Derneği Yayınları Sayı:2, İstanbul 1960.

Kenan Çetin, Erzurum’un XIX. Yüzyıl Tarihi Coğrafyası (Erzurum Merkez Ova ve Pasin-i Ulya), (Yayınlanmamış Doktora Tezi) Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum 1998.

M. Fahrettin Kırzıoğlu, Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi (1451-1590), Atatürk Üniversitesi Yayınları, No. 358, Edebiyat Fakültesi Yayınları No. 71, Araştırma Serisi: 60. Ankara 1976.

Mehmet Nusret Som, Tarihçe-i Erzurum, (Çev.: Ahmet Fidan), Dergâh Yayınları Erzurum Kitaplığı:23, İstanbul 2005.

Muammer Çelik, Erzurum Kitabı, Dergâh Yayınları Erzurum Kitaplığı:4, İstanbul 2008. Muhammet Hanefi Palabıyık, “Klasik İslam Coğrafyacılarına Göre Erzurum”, Türk-İslam

Düşünce Tarihinde Erzurum Sempozyumu 28-29 Haziran 2006, C. I, Erzurum 2007.

Murat Küçükuğurlu, Erzurum Belediyesi Tarihi II, Dergâh Yayınları, Erzurum Kitaplığı:27, İstanbul 2011.

Osman Gümüşçü, Tarihi Coğrafya Kavramlar-Tarihçe-Kaynaklar-Mekân-Metod, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2006.

Savaş Eğilmez, “Karin Bölgesi ve Theodosiopolis’in Kuruluşu”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı:33, Erzurum 2007.

Savaş Eğilmez, Erzurum ve Çevresinin Ortaçağ Boyunca Tarihi Coğrafyası, (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Erzurum 2004.

Suat Öz, Evliya Çelebi Seyahatnamesine Göre Anadolu’da Yer Adları, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale 2007.

Şaban Ortak, “1924 Erzurum Depremi ve Reis-i Cumhur Gazi Mustafa Kemal’in İkinci Erzurum Gezisi”, Atatürk Dergisi, Cilt:3, Sayı:2, Erzurum 2002.

Ünal İbret, “Çankırı’daki Köy Adları Üzerine Coğrafi Açıdan Bir İnceleme”, Marmara Coğrafya Dergisi, Sayı: 7, ss.53-80, İstanbul 2003.

Yaşar Gök, Horasan İlçesi’nin Coğrafyası, Atatürk Üniversitesi Yayınları No:965, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları No:124, Araştırma Serisi No:49, Erzurum 2007.

İnternet Kaynakları

Belediye Başkanı: http://www.erzurum.bel.tr/municipality.asp?ky=43, Erişim Tarihi:18.09.2011.

Cedit Mahallesi, Erişim Tarihi:13.12.2013, http://www.artibirproje.com/Sayfa.aspx?Pid=18 Derviş Ağa Camii: Erişim Tarihi:13.12.2013 http://tr.wikipedia.org/wiki/Erzurum_ Dervi%C5%9F_A%C4%9Fa_Camii

Emirşeyh Türbesi: Erişim Tarihi:13.12.2013, http://www.haberler.com/emir-seyh-cami- turbesi-ve-cesme-artik-ozgur-4659797-haberi/

Hacı Cuma Cami, Erişim Tarihi: 13.12.2013, http://www.erzurumgazetesi.com.tr/haber/Inanc- ve-Sanat- Camilerde-butunlesti/41349

Hacı Cuma Cami, Erişim Tarihi: 13.12.2013, http://www.erzurumgazetesi.com.tr/haber/Inanc- ve-Sanat- Camilerde-butunlesti/41349

İspir: Erişim Tarihi:15.10.2014, http://www.osmanlicaturkce.com/?k=ispir&t=@

Mahalle İsimleri: Erişim Tarihi: 02.01.2012, http://www.aktifhaber.com/gavurbogan- mahallesi-kentsel-donusum-kurbani-530115h.htm

Mahalle İsimleri: Erişim Tarihi: 02.01.2012, http://www.erzurumgazetesi.com.tr/haber/Her- Mahallenin-ayri-hikayesi-var/43450

Vani Efendi Mahallesi, Erişim Tarihi:13.12.2013, http://tr.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2n%C3%AE_ Mehmed_Efendi

Vani Efendi Mahallesi, Erişim Tarihi:13.12.2013, http://puskulcu.blogspot.com/2008/11/vani- efendi-camii.html

   Araş.Yazar:

Yrd. Doç. Dr. Alperen KAYSERİLİ(Araştırma Çalışmalarında Erzurumun Yer Adlarını Günümüze Aktaran Değerli Hocamız ve Ekibine ve Kaynak kişilere Sonsuz Teşekkürü Borç biliriz)Erzurum Sevdası